Fiiller

Fiil cümlenin en önemli elemanıdır. Ve :
- Bir harekete veya olaya işaret eder. Bunlara aksiyon fiili denir.

Mesela: take = almak bring = getirmek fly = uçmak eat = yemek run = koşmak gibi veya
- bir oluşumu (occurrence) belirtir:

decompose = ayrışmak

glitter = parıldamak gibi veya

- yaşanılan hali açıklar :
exist = var olmak
live = yaşamak
stand = durmak dayanmak gibi

- bazıları aksiyon değil zihinseldir :
dream = rüya görmek
hear = duymak
wonder = merak etmek
look = bakmak gibi

Kısaca fiiller işhareket oluş durum bildiren sözcüklerdir.

Fiil eylemi yapan kişiye zaman kipine cinsiyet vs. gibi birçok faktöre göre değişiklik gösterir.

1-Geçişli Fiiller – Transitive Verbs :

Geçişli fiil her şeyden önce bir aksiyon hareket fiilidir. Cümledeki anlamının tam olabilmesi için mutlaka bir direkt nesneye ihtiyaç duyar. Yani fiildeki hareket nesneye dolaysız şekilde aktarılır.

Başka bir tanımla nesne alabilen yani eylemin etkisinin başka varlıklar üzerine geçtiğini belirten fiillere geçişli fiiller denir.

Örnekler:
I punched him. = Onu dövdüm.
She kissed her daughter = Kızını öptü
We love each other = Birbirimizi severiz.
He saw his wife. = Karısını gördü.

Cümlede direkt bir nesne yoksa geçişli fiil tam değildir. Mesela;

The child broke = Çocuk kırdı Eksik
The child broke the vase = Çocuk vazoyu kırdı

Tam Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak kolaydır. Bunun için hareket bir kimseye veya bir şeye mi yapılıyor diye sormak gerekir. Yanıt evet ise fiil geçişlidir.

The judge sentenced = Hakim mahkum etti soru; kimi mahkum etti?
The judge sentenced the murderer = Hakim caniyi mahkum etti.
I see = Görüyorum anlıyorum soru kimi
I see the sky. = Gökyüzünü görüyorum.

2-Geçişsiz Fiiller : Intransitive Verbs :
Geçişsiz fiil de bir aksiyon fiilidir. Ama direkt bir nesnesi yoktur. Aksiyon bir kimseye veya eşyaya nakledilmeden sona erer veya bir zarf tarafından değiştirilir. Bu fiillerle kurulan cümlelerde nesne bulunmaz; eylemin etkisi yalnız özne üzerindedir. Başka bir deyimle öznenin yaptığı kendine dönüktür.

Bir fiilin geçişsiz olup olmadığını anlamak için aksiyonun bir şekilde bir yönde veya bir dereceye kadar yapılıp yapılmadığını sormak gereklir.

He died = Öldü
I fell = Düştüm
You smiled = Gülümsedin

Gördüğünüz gibi yukarıdaki hareketlerin hiçbiri başka birisine veya başka bir şeye transfer edilmemiştir.

3-Hem Geçişli hem Geçişsiz Olabilen Fiiller – Verbs That Function Both Transitive and İntransitive
Bazı fiiller duruma göre geçişli de olabilir geçişsiz de. Mesela

She laughed = Güldü Geçişsiz
She laughed at me = Bana güldü Geçişli
I understand = anlıyorum
I understand her = Onu anlıyorum.

4- Bağlantı Fiilleri – Linking Verbs = Copula
Bağlantı Fiili cümledeki aksiyonu değil özneyi tarif eder özne hakkında malümat verir. Bazen fiil veya fiil benzeri bir unsurdur. Cümledeki özneyi yüklem ile bağlar Bir hareket veya hali ifade etmez.

Nitekim copula sözcüğü Latince
iki farklı şeyi birleştiren demektir.
Bunun başlıca örneği ve en yaygın olanı “olmak – to be” fiilidir.

She is a nice girl. = O hoş bir kızdır.
We are friends = Biz arkadaşız.

Diğer bağlantı fiilleri şunlardır:
become = olmak
Get = elde etmek almak
Seem = görünmek
Feel = hissetmek duymak
appear = görünmek
Continue : devam etmek sürdürmek
Taste = tadmak
Remain = kalmak
Sound = ses vermek gibi görünmek
Grow = büyümek olmak..laşmak leşmek
Stay = kalmak ikamet etmek
Look = görünmek
smell = kokmak

Örnekler :
She is a doctor of bioethics = Biyotik doktoru oldu.
He became an engineer = O mühendis oldu.
It smells bad = Kötü kokuyor
He looks angry. = Kızgın görünüyor.
You are growing old. = İhtiyarlıyorsun.
I feel okay. = Kendimi iyi hissediyorum.
She continued her speech = Konuşmasına devam etti.
Dikkat : Yukarıdaki filler özneyi tanımlıyor ancak öznenin yaptığı bir hareketi ifade etmiyor.

Bağlantı fiili özneye ait içinde bulunulan özellik veya koşulu belirtir. Özneyi cümlede eşdeğer bir kelimeye bağlar.

Check-up indicates that Merih is healthy = Check up Merih’in sağlıklı olduğunu gösteriyor.

Özne Merih healthy kelimesine bağlanmıştır ki bu kelime Merih için veya onu tanımlamak için söylenmiştir

5-Düzenli (Kurallı) Fiiller – Regular Verbs:
Düzenli Fiiller belli bir çekim kuralına tabidir. Örnekler :

Want = istemek
I want = İstiyorum
You want = İstiyorsun
Sheheit wants = istiyor
We want = İstiyoruz
You want = İstiyorsunuz
They want = İstiyorlar
Eat = Yemek
I eat = Yerim
You eat = Yersin
Shew he it eats = Yer
We eat = Yeriz
You eat = yersiniz
They eat = Yerler
Like = Sevmek beğenmek
I like = severim
You like = Seversin
She he it likes = sever
We like = Severiz
You like = Seversin
They like = Severler

Gördüğünüz gibi düzenli(kurallı) fiiller zamire göre değişmez. Tek istisna olan 3. halde(shehe it) “s” takısı alır.

İngilizcede fiillerin üç şekli bulunur. Birincisi kök (base) şekil veya birinci haldir. Buna infinitive (mastar) denir.

İkincisi basit geçmiş(simple past) halidir. Buna ikinci hal denir. Üçüncüsü past participle denen üçüncü halidir.

Düzenli fiillerde 2.ve 3. şekli oluşturmak çok kolay olup sadece kökün sonuna “ed” eklemek yeterlidir.

Örnekler:
Infinitive (1. hal) 2. Hal 3.Hal
Like =sevmek liked liked
Talk = konuşmak talked talked
Walk = yürümek walked walked
Work = çalışmak worked worked
Learn = öğrenmek learned learned
Look = bakmak looked looked

6-Düzensiz (Kuralsız Fiiller)
Ancak bir çok fiil yukarıdaki kalıba uymaz. Bunlara düzensiz (kuralsız) fiiller denir.
Bu fiilerin 2. ve 3. halleri bir kurala tabi değildir. Gerçi Bazılarında bir kalıp görülür. Ama bunları kural olarak görmek yanlış olur.

Örnekler :
Spring = yaydan fırlamak sprang sprung
Drink = içmek drank drunk
Blow = üflemek esmek blew blown
Kısaca düzensiz fiillerin ikinci ve üçüncü halini ezberlemekten başka çare görünmüyor.

Örnekler :

Infinitive 2. Hal 3. Hal
En önemli kuralsız fiil “to be (olmak) fiilidir.
Am are is was were been
I am tired (I she he it) was tired been (tüm zamirlerde)
(You we they) are tired (You we they) were tired.
(She he it) is tired

become = olmak became become
have = sahip olmak had had
can = yapabilmek yardımcı fiili could could
begin = başlamak began begun
bend = bükmek bükülmek bent bent
bring = getirmek brought brought
catch = yakalamak caught caught
say = söylemek said said
tell = anlatmak demek told tol
put = koymak put put

Alıntıdır.