Hece: Ağzımızın bir hareketiyle çıkan seslere HECE denir.
Kelimeler hecelerden heceler harflerden meydana gelir. A E I İ O Ö U Ü derken ağzımızı bir kez açıp kapatıyoruz. Aynı şekilde "al bal çal kol il öl..." derken ağzımızı bir kez açıp kapatıryoruz.

Türkçede heceler şöyle meydana gelmiştir.

Bir tek sesli (ünlü) harften meydana gelen heceler: a e ı i o ö u ü

Bir sesli bir sessiz harften meydana gelen heceler: al at ak ay...

Bir sessiz bir sesli bir sessiz harften meydana gelen heceler: bel bol kal gel...

Bir sesssiz bir sesli harften meydana gelen heceler: ba da ka la ...

Bir sesli iki sessiz harften meydana gelen heceler: alt üst ırk...

Bir sessiz bir sesli iki sessiz harften meydana gelen heceler: kurt yurt Türk...

Dilimizdeki heceler en az bir en çok dört harfli olurlar

Heceler tek başlarına anlamsızdırlar. Yalnız bazı heceler kelime olarak kullanılır. Bu kelimeler anlamlıdır. bal bel kol dal çal yal hal Türk kürk...

HARF - KAYNAŞTIRMA HARFLERİ - ÜNLÜ DÜŞMESİ - ULAMA
Harf: Ağzımızdan çıkan sesleri yazıda göstermek için kullanılan işaretlere HARF denir.

Alfabemizde 29 harfin 8 i sesli (ünlü) 21 i sessiz (ünsüz) dür. Sessiz harfleri sesli harfler yoluyla söyleyebilmekteyiz.

Sesli harfler de kalın ve ince sesliler olmak üzere ikiye ayrılırlar:

Kalın Sesliler: a, ı, o, u
İnce Sesliler : e, i, ö, ü

Kaynaştırma Harfleri: Dilimizde sesli ile biten bir kelimeye sesli ile başlayan bir ek geldiğinde araya "y ş s n" harflerinden biri girer. Bu harflere kaynaştırma hafrleri diyoruz. Bu harfleri "yaşasın" kelimesinde geçen sessiz harflere bakarak kolayca anlayabiliriz.
oku - y - acak ___ okuyacak

yaz - acak - s - ınız ___ yazacaksınız iki - ş - er ___ ikişer
kare - n - in ___ karenin

Ünlü düşmesi: Dilimizde iki heceli bazı kelimeler belli ekler aldıklarında ikinci hecedeki ünlülerini düşürürler:
ağız
alın
beyin

karın Ağzını sonuna kadar açtı.
Alnına ıslak bez koyunca ateşi biraz düştü.
Şekildeki insan beynini inceleyiniz.
Karnı çok acıkmış olmalı.

Ulama: Dilimizde cümleler okunurken kelimelerin sonlarında bulunan sessizler kendilerinden sonra gelen kelimelerin ilk harfi sesli ise bu sesliye bağlanarak okunurlar.

Emanet_eşeğin yuları gevşek olur.
Geniş_ovayı seyre daldı.
Elbisenin_ütüsü bozulmuş. Emane - teğeğin yuları gevşek olur
Geni - şovayı seyre daldı.
Elbiseni - nütüsü bozulmuş.

BÜYÜK SES (ÜNLÜ) UYUMU

Herhangi bir kelimenin Türkçe olup olmadığını anlamak için arayacağımız ilk özellik büyük ünlü kuralına uyup umadığıdır.
kiralamak __ ki - ra - la - mak __ İnce sesli ile başlamış kalın sesli ile bitmiş. uymaz

merdiven __ mer - di - ven __ Büyük Ünlü Uyumuna uyar

İstisnalar:

Ses değişikliğine uğrayan kelimelerde bu kural aranmaz. (elma - alma anne - ana kardeş - kardaş hangi - kangı...)
Birleşik kelimelerde bu kural aranmaz (ağabey gecekondu başöğretmen delikanlı...)

Türkçeye yabancı dillerden giren kelimelerde kural aranmaz (Cumhuriyet misafir otobüs televizyon cami...)

-yor -ken -ki -leyin -imtırak -daş eklerinde bu kural aranmaz (ekşimtırak sabahleyin sonraki...)

KÜÇÜK SES (ÜNLÜ) UYUMU

Sesli harfler ağzımızdan çıkış durumlarına göre bazı özellikler taşır

DÜZ-GENİŞ
a e

DÜZ -YUVARLAK

o ö

DAR-DÜZ

ı i

DAR-GENİŞ

uü

Düz Sesliler : a e ı i
Yuvarlak Sesliler: o ö u ü

Dar Sesliler : ı i u ü
Geniş Sesliler : a e o ö

Türkçede bir kelimenin ilk hecesindeki sesli harf:

Düz ise sonra gelen hecelerin ve eklenen eklerin de düz olur.
Yuvarlak ise sonra gelen hecelerin ve eklenen eklerin de seslileri ya düz - geniş veya dar - yuvarlak olur.

Kelimenin ilk hecesinde "a" varsa daha sonraki hecelerde de "a" veya "ı" bulunur: kadın kalın adam aman...

"e" den sonra "e" veya "i" gelir: elek eşit erik esen...
"ı" den sonra "a" veya "ı" gelir: kırık çıkık kımız kısa kına...
"i" den sonra "e" veya "i" gelir: çilek kiriş çiçek biniş...
"o" den sonra "a" veya "u" gelir: kova koru sopa...
"ö" den sonra "e" veya "ü" gelir: ölüm örgü sopa
"u" den sonra "a" veya "u" gelir: kuyu kuzu kuşak kulak...
"ü" den sonra "e" veya "ü" gelir: üzüm üzgün güzün üzmek...


Alıntıdır.