James Webb Uzay Teleskobu, ultra-sıcak kayalık ötegezegende yoğun bir atmosferin şimdiye kadarki en güçlü kanıtını ortaya koydu.



James Webb Uzay Teleskobu, yıldızına aşırı yakın dönen ve bir “lav okyanusuyla” kaplı olduğu düşünülen kayalık bir dış gezegende beklenmedik şekilde kalın bir atmosfer tespit etti.

Uzay araştırmalarında çığır açan keşifler gezegen oluşumu ve atmosfer dinamikleri hakkındaki mevcut teorileri yeniden değerlendirmeyi gerektirecek nitelikte bulgularla devam ediyor. Özellikle son yıllarda ötegezegenler üzerine yapılan araştırmalar, Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin beklenmedik özelliklere sahip olabileceğini gösteriyor.

Dünya’dan yaklaşık 275 ışık yılı uzaklıkta bulunan ve TOI-561 b olarak adlandırılan bu süper-Dünya, Güneş benzeri bir yıldızın etrafında dönen kayalık bir gezegen. Carnegie Science araştırmacılarının önderliğindeki ekip tarafından yapılan çalışma, The Astrophysical Journal Letters’da yayımlandı.

TOI-561 b, bugüne kadar “yıldızına çok yakın kayalık gezegenler atmosfer tutamaz” varsayımının en güçlü karşı örneklerinden biri olabilir. Bu da özellikle erken evrende oluşan gezegenlerin nasıl evrimleştiğine dair modellerin yeniden yazılmasını gerektirebilir.

Islak Lav Topuna Benzeyen Gezegen Teorileri Alt Üst Ediyor

TOI-561 b’nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, yıldızına olan yakınlığı. Merkür’ün Güneş’e olan uzaklığının kırkta biri kadar bir mesafede, sadece 1,6 milyon kilometre uzaklıkta yörüngede bulunuyor. Gezegen, Dünya’nın 1,4 katı yarıçapa ve iki katı kütleye sahip. Yörünge periyodu 11 saatten daha kısa olan gezegen, ultra-kısa periyotlu (USP) gezegenler sınıfında yer alıyor.



Araştırma ekibinden Dr. Anjali Piette, “Tüm gözlemleri açıklayabilmek için yoğun, uçucu elementlerce zengin bir atmosfere ihtiyacımız var. Güçlü rüzgârlar, ısıyı gündüz tarafından gece tarafına taşıyarak gündüz tarafını soğutuyor,” açıklamasını yaptı.

Ekip, gezegenin beklenenden düşük yoğunluğunu açıklamak için James Webb’in NIRSpec (Yakın Kızılötesi Spektrografı) cihazını kullanarak 37 saat boyunca gözlem yaptı. Atmosfer olmadan gezegenin gündüz tarafının sıcaklığının yaklaşık 2.700 derece Celsius olması beklenirken, ölçümler 1.800 derece Celsius civarında bir sıcaklık gösterdi.

Aynı zamanda kayalık gezegenlerde atmosfer tespiti, gaz devlerine kıyasla çok daha zor. Çünkü sinyaller çok zayıf ve yıldız ışığı tarafından kolayca bastırılıyor.

Carnegie Science araştırmacısı Dr. Nicole Wallack, “Astronomların bildikleri sistemlere dayanarak, bu büyüklükte ve bu kadar sıcak bir gezegenin oluşumundan sonra uzun süre atmosferini koruyamayacağını öngörmeleri gerekirdi,” değerlendirmesinde bulundu.

Webb’in gözlemleri, gezegenin yıldız ışığını perdeleyen geçici bir gaz tabakasından değil, uzun süreli ve dengeli bir atmosferden söz edilebileceğini gösteriyor.

Ötegezegen Atmosferini Nasıl Kaybetmedi?



Gezegenin atmosferini nasıl koruyabildiği sorusuna yanıt arayan Groningen Üniversitesi’nden Tim Lichtenberg, şunları söyledi:

“Magma okyanusu ile atmosfer arasında bir denge olduğunu düşünüyoruz. Gezegenden çıkan gazlar atmosferi beslerken, magma okyanusu bu gazları tekrar içeri çekiyor. Gözlemleri açıklayabilmek için bu gezegenin Dünya’dan çok daha fazla uçucu element içermesi gerekiyor. Gerçekten de ıslak bir lav topuna benziyor.”

10 milyar yaşındaki bir yıldızın etrafında dönen TOI-561 b, evrenin erken dönemlerinde oluşan gezegenlerin yapısı hakkında da önemli ipuçları sunuyor. Gezegenin bulunduğu yıldız sistemi, Samanyolu’nun kalın disk bölgesinde yer alıyor ve demir bakımından fakir, ancak oksijen, magnezyum, silisyum gibi alfa elementleri bakımından zengin.



Araştırma ekibi gezegenin tam kompozisyonunu ve atmosferinin yapısını daha iyi anlamak için veri analizlerine devam ediyor. Keşif, küçük ve yıldızlarına çok yakın gezegenlerin atmosfer koruma kapasiteleri hakkındaki mevcut teorileri yeniden değerlendirmeyi gerektiriyor.

Kaynak: [Foruma üye olmadığınız sürece forum içeriğindeki bağlantıları görüntüleyemezsiniz. Foruma üye olmak için TIKLAYIN!]