Hemoglobin olmazsa ne olur?

Demir olmadan hemoglobin üretilemez. Hemoglobin üretilemezse kırmızı kan hücreleri oksijen taşıyamaz. O zaman ne olur?

– Çabuk yorulursun
– Saç dökülür
– Tırnaklar kırılır
– Baş dönmesi olur
– Nefes çabuk kesilir
– Konsantrasyon düşer

Vücut oksijen ekonomisi bozulur.
Demir sadece kanda dolaşmaz. Bir de depo sistemi vardır. O depo proteinin adı Ferritin.

Ferritin vücudun demir bankasıdır.

Demir → ferritin depolarında saklanır
İhtiyaç olunca → kemik iliği bu demiri kullanır → hemoglobin üretir

Bu yüzden çoğu kişi şöyle bir tablo yaşar:
Önce ferritin düşer.
Sonra demir düşer.
En son hemoglobin düşer.

Yani ferritin düşükse aslında vücudun demir depoları boşalmaya başlamıştır.

Demir eksikliği neden olur?

Çoğu kişi az demir yedim sanır ama tek sebep bu değil.

1⃣ Kronik kan kaybı
Kadınlarda en sık sebep yoğun adet.
Erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda ise bağırsak kanaması mutlaka dışlanmalıdır.

2⃣ Emilim problemi
Demir ince bağırsakta emilir.
Mide asidi düşükse, bağırsak iltihabı varsa emilim azalabilir.

3⃣ Yanlış beslenme kombinasyonu
Demir açısından zengin bir şey yersin ama yanında emilimi bozan şeyler vardır.

Örneğin:
– Çay
– Kahve
– Fazla kalsiyum
– Fitat içeren tahıllar

Bu maddeler demirin emilimini düşürebilir.

4⃣ Kronik inflamasyon
En kritik mekanizmalardan biri. Vücut enfeksiyon veya inflamasyon sırasında hepsidin adlı hormonu artırır. Hepsidin demirin bağırsaktan emilmesini ve depodan çıkmasını engeller.

Bu yüzden bazı kişilerde ferritin yüksek görünür ama demir kullanılamaz.

Bu duruma fonksiyonel demir eksikliği denir.

Demir eksikliği neden saç döker?
Saç kökü hızlı bölünen bir dokudur.
Bölünme için oksijen ve enerji gerekir.

Ferritin 30–40’ın altına düştüğünde saç kökleri telogen faza girer ve dökülme başlar. Dermatoloji literatüründe saç sağlığı için ferritinin genelde 50–70 ng/mL üzeri olması önerilir (Trost et al., Journal of the American Academy of Dermatology).

Peki ferritin nasıl doldurulur?

Önce sebep bulunur. Sebep çözülmeden demir almak geçici çözümdür.

Sonra şu prensipler uygulanır.

1⃣ Demir açısından zengin besinler
– Kırmızı et
– Karaciğer
– Yumurta sarısı
– Mercimek
– Ispanak

Ama bitkisel demirin emilimi düşüktür. Heme demir (hayvansal) daha iyi emilir.

2⃣ C vitamini ile birlikte tüket
C vitamini demiri ferrous forma indirger ve emilimi artırır.

Örneğin:
Et + limon
Mercimek + salata

3⃣ Çay ve kahveyi yemekle birlikte içme
Yemekten en az 1 saat sonra içmek daha iyidir.

4⃣ Protein yeterli olsun + Lizin
Hemoglobin üretimi için sadece demir değil aminoasitler de gerekir.

5⃣ Gerekiyorsa takviye
Doktor kontrolünde demir takviyesi kullanılabilir.
Ama takviyeler bazen mideyi rahatsız edebilir.
Bkz: demir bisglisinat

Demir eksikliği dünyadaki en yaygın besin eksikliklerinden biridir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri demir eksikliği veya demir eksikliği anemisiyle karşı karşıyadır bu nadir bir sorun değil. Sadece demir hapı içmek çözüm değildir. Kök sebebi çözün ve emilimle kaynağı arttırın.