Oscar Ödülleri bildiğiniz üzere, film endüstrisindeki enleri belirleyen, sanatsal ve teknik başarılara verilen ödüllerdir.

Her sene milyonlarca insanın izlediği ve sinema sektörünün en büyük töreni olarak kabul edilen bu organizasyonda ödüller adına tahmin edebileceğiniz gibi, bir oylama sistemi mevcut; fakat pek de sıradan bir sistem değil. Bu farklı yapıya değinmeden önce bazı sorulara cevap verip öyle sadede geleyim diyorum. Başlayalım.

Nedir Bu Akademi ve Oscar Ödülü'nün Geçmişi?

Biraz geriye gidelim, şöyle 1927 yılının ikinci çeyreği olsun. Henüz dünyada etkilerini göstermemiş olsa da başta Amerika ve Avrupa olmak üzere, "Büyük Buhran" adıyla anılan ekonomik kriz dönemine girilmiş ve birçok sektör yara almaya başlamıştı. Asıl etkilerini 1929 yılının sonlarında gösterecek ve tüm dünya ekonomisini derinden sarsacak bir dönem. Merak etmeyin, tarihin tozlu sayfalarında kaybolmayacağız; her ne kadar tarihe olan ilgim, sinemaya olan ilgim ile yarışıyor ve bir gün tarih özelinde bir şeyler karalamak istiyor olsam da burada yalnızca sinema ve ilişikleri hakkında konuşacağım. Devam edelim.

Sinema da bu yara alan sektörlerden biriydi elbette. Dönemin en büyük stüdyolarından olan MGM'in sahibi Louis Burt Mayer, Büyük Buhran yaşanmaya başladığında ileride olabilecekleri önceden tahmin edip film endüstrisindeki insanları motive etmek ve bir rekabet ortamı oluşturmak adına arayışa girmiş ve bunun üzerine yönetmen, oyuncu, yazar, yapımcıların bir araya geldiği, toplamda 36 kişi ile Kaliforniya merkezli "Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi"ni kurmuş. Louis B. Mayer, yıllar sonra "Onlara kupalar ve ödüller verirsem, istediğim filmleri üretmek için kendilerini parçalayacaklarını biliyordum." sözleriyle Oscar adı ile tanınan bu ödüllerin de temelini atmış ve ileri görüşlülüğünü de konuşturmuş.

16 Mayıs 1929 senesinde Roosevelt Oteli'nde birincisi düzenlenen ve ödülleri daha önceden kimin kazanacağını bilen 270 kişi, "Oscar Ödül Töreni" için bir araya geldi.

"Academy Award of Merit" ismiyle verilen bu ödülün, yıllar içinde Oscar ismini nasıl aldığı ise tam bir muamma.

Konuyla ilgili, Walt Disney'in bu ismi sadece beğendiği için heykelciğe verdiği, Akademi kurucularının hepsinin birer Oscar Wilde hayranı olduğu ve hatta Oscar heykelciliğinin Akademi kurucularından birinin Oscar isimli eniştesine benzediğine kadar uzanan onlarca tevatür bulunsa da kesin bir bilgi yok.

Ancak kesin olan başka şeyler var.

Bir Film, Hangi Şartlar Altında Oscar Adayı Olabilir?

Bir filmin Oscar Ödülleri'inde aday adayı olabilmesi, yani Oscar'a adaylık başvurusunda bulunabilmesi için karşılaması gereken asgari şartlar mevcut, yazılı olan temel hatlar şu şekilde:

• En az 40 dakikalık süreye sahip olmalı. (Kısa film ve belgesel gibi istisnai dallar mevcut.)
• 31 Aralık'tan önce, Los Angeles bölgesinde en az 14 gün boyunca aralıksız bir şekilde ticari olarak gösterimde kalmalı.
• 35 veya 70mm film ya da benzer bir dijital formata sahip olması gerekmekte.

"Yazılı olan temel hatlar..." ifadesini kullandım; çünkü bu şartlar başvuru için yeterli olsa da Akademi, yıllar içerisinde gerek üyelerinin tutumu, gerek ırki, gerek dini ve benzeri birçok konu nedeniyle her aday adayına aynı yaklaşımda bulunmadı. Elbette son dönemde teknolojinin etkisi ile küçülen dünyada birçok makam sahibi birey, kurum veya kuruluş, popülist bir yaklaşım benimsemek zorunda kalıp "Bakın, biz ırkçı, cinsiyetçi ya da bilmem ne karşıtı kimseler değiliz." tavrı içerisine girmiş ve bu sefer de daha önce yaptıklarının tam aksi şekilde bir pozitif ayrımcılık tufanının merkezine oturmuş olsalar da işler yavaş yavaş dengeleniyor diyebiliriz. Elbette dönem dönem farklı kesim ve düşünce yapıları için bu pozitif ayrımcılık muhabbeti devam edecektir. Akan bir su var sonuçta. Bu konuyu biraz daha açıp örneklendirmek istiyorum aslında; fakat daha fazla dallanıp budaklandırmadan devam edelim. Belki başka bir bültende.

Evet, gelelim asıl değinmek istediğim noktaya. Sırasıyla anlatmaya gayret göstereceğim. Önce düz mantık olan kısımdan başlayayım.

2022 Oscar Ödül Töreni'ni ele alalım. 276 ayrı yapım, Oscar kazanma şansına sahipti. Bu 276 yapım (Geçtiğimiz yıl bu sayı 366 idi.), başvuruda bulunduktan sonra Akademi'nin kendi içerisinde bulunan bir denetleme komitesi, her filmi izleyip bu filmleri, filmde yer alan oyuncuları, yönetmenleri ve hemen hemen her departmanı uzmanlık alanlarına göre belli başlı kategorilere böler ve her biri için ayrı bir liste oluşturur. Oluşturduğu listeleri ise o uzmanlık alanında sanatını icra eden akademi üyelerine gönderir.

Örneğin "En İyi Oyuncu" dalında yalnızca oyuncular oy verebilirken, "En İyi Yönetmen" dalında da yalnızca yönetmenler oy verebilir. Ve bu bütün departmanlar için aynı şekilde devam eder. Herkes kendi alanında 5 isimlik bir liste hazırlar ve en çok ismi yazılanlar da aday olur. Ancak "En İyi Film" ve "Yabancı Dilde En İyi Film" dallarında durumlar biraz daha karışık.

Öncelikle belirtmek istediğim iki unsur var. Bunlardan ilki, Akademi'de 7000'e yakın üyenin bulunması. İkincisi ise "En İyi Film" dallarında tüm akademi üyelerinin oy kullanma hakkına sahip olması. Gelin anlatayım.

Önce her ülke, kendi sektör temsilcilerinden oluşan bir kurul oluşturuyor. Bu kurul, o ülkenin en iyi filmini seçiyor. Her ülkeden seçilen bir film, o esnada tam olarak şu unvan ile adlandırılıyor, "Oscar aday adayı adayı". Evet, herhangi bir hata yok. "Oscar aday adayı adayı".

Ardından her ülkenin kendi komiteleri tarafından seçilen bu en iyi filmler, yine Akademi'ye ait bir ön jüriye gönderiliyor ve bu jüri topluluğu da tüm filmleri izleyip bir kısa liste oluşturuyorlar. Eğer film, bu kısa listeye girme başarısı göstermişse yeni unvanı, "Oscar aday adayı" oluyor.

Oluşturulan bu kısa liste New York, San Francisco ve Londra'da bulunan başka bir jürinin daha önüne geliyor. Bu kalabalık jüri, kısa listede bulunan tüm filmleri birlikte izliyor ve ortalama beş filmlik asıl "Oscar adayları"nı belirliyor. Bu dalda aday olabilmek için gereken tek unsur ise filmin çoğunlukla İngilizce olmaması. Yani diyelim, bir İspanyol yapımı olsa da filmin çoğunluğunda İngilizce kullanılıyorsa bu dalda aday olamıyor. Oylama sistemi, iki ayrı dalda da aynı olduğu için birlikte değineceğim.

"En İyi Film"

Aslında bu daldaki Oscar adayları da aynı şekilde belirleniyor. Tek farkı, büyük bir çoğunluğunun ABD yapımı olması. Diğer ülkelerden kurallar gereği yalnızca bir film katılabilirken Amerika'dan sınırsız sayıda film katılıyor, kısa listeye de birden fazla Amerikan yapımı film girebiliyor haliyle. Şimdi hiç, "Ulan bak burada bile..." ile başlayan cümleler kurmayın; çünkü markanın da mekanın da sahibi kendileri. Doğal bir durum yani. Gelelim bu dallardaki farklı kurala sahip oylamaya.

Bir Garip Oylama

Tüm Akademi üyeleri, kendi uzmanlık alanlarında oy kullandıktan sonra bu iki "En İyi Film" dalında oy kullanıyorlar. Her bir üye, en az beş, en fazla on filmin ismini, en beğendiği film birinci sırada olacak şekilde listeliyor ve pusulayı teslim ediyor. Detaylandırılması gereken kısım ise tam da burası. Diğer dallarda en çok oy alan isim ödüle ulaşırken, bu 2 dalda belli bir oy sayısını geçen ilk film ödüle kavuşuyor. Bu oy sayısı ya da yüzdesi ise Akademi tarafından sır gibi saklanıyor (Belli bir sayının mı yoksa belli bir yüzdenin mi geçilmesi gerektiği bile bilinmiyor.); ancak örneklendirirken bu sınırı, oyların %50'si gerekliymiş gibi anlatacağım.

Bu senenin filmlerini ele aldım örnek olarak. İlk tur bittiğinde herhangi bir film, gerekli oy yüzdesine (%50) sahip değilse, ilk turda en düşük yüzdeye sahip olan film eleniyor ve bu filme birinci sırada yer veren üyelerin oyu, kendi listesinde ikinci sırada bulunan filme gidiyor.

Bu süreç, herhangi bir filmin gerekli olan %50'lik orana ulaştığı ana kadar devam ediyor. Bu sebeple "En İyi Yönetmen", "En İyi Aktör" ve "En İyi Senaryo" ödüllerini bir film kazansa bile "En İyi Film" ödülünü kazanamayabiliyor. Hatta resmi bir bilgi paylaşmam gerekirse 21. yüzyılda genelde ilk turda birinci sıraya en çok yazılan filmler, bu ödüle ulaşamıyorlar.

Inception,bunun en büyük örneği. 8 dalda aday olup dördünü kazanırken, "En İyi Film"den eli boş döndü.

Genelde ilk turda 3 veya 4. sırada olan filmlerin ödülü evine götürme olasılığı daha yüksek.

Akademi tarihi, kurucuları, ismin hikayesi, oylama sistemi ve niceleri derken bir bölüm daha son buldu. Umarım akıllardaki bazı soru işaretlerini net bir şekilde giderebilmişimdir. Oscar şöyle soluklanadursun, biz devam edelim.