ForumKalbi.Com - Tanzimat Dönemi Edebiyatında Öykü 1

*Anlatıda dramatik aksiyonu sağlayan temel unsurtematik güç ile karşı gücün karşılaşması ile ortaya çıkar.

*anlatıdaki bu güçler karşılaşması kişilerkavramlar ve simgeler olmak üzere üç şekilde görünebilir.

* olay merkezli anlatılarda kişiler düzlemi öne çıkarkenkarakter ve düşünce sentezleyici anlatılarda kavramlar ve simgeler öne çıkar.
*olayın akışı kişi ve durumları belirleyen temel unsurdur.

*ŞEYH GALİP- Hüsn-ü Aşk
ORHAN PAMUK -Kara Kitap
SABAHATTİN ALİ -SES (ÖYKÜ)

*yukarıdaki eserler karakter ve düşünce sentezleyici bir anlatıdır.bu sebeple olaylar yön veren karakterin iç dünyasındaki
değişme gelişmedir.bu bakımdan anlatılarda daha çok kavramlar ve simgeler öne çıkar.

*HÜSN-Ü AŞK ta ''Buzdan bir kayıkla ateşten denizleri aşmak''(sembolik anlatım) diye anlatılan ve hüsnaşkbuzdan gemiateşten deniz gibi ifadeler kavramsal ve simgesel düzlemde anlatının içeriğini belirleyen unsurlardır.

*eskinin uzun kış gecelrinde günlerce süren anlatıları(manas destanıalpamış destanıbinbirgece masalları) zamanla yerini olay
merkezli kısa öykülere hatat çok kısa durum merkezli küçürek öykülere bırakmıştır.

*FERİT EDGÜ - ÖÇ (küçürek öykü)
*ilk dönemlerde öykü ve roman birbirnden ayrı değildir.hikaye kelimesi romanı da içine alıyordu

*modern öykücülüğe geçişte muhayelat-ı Aziz Efendi MusameretnameKıssadan hisse gib anlatılar bir dönüm noktası sayılabilir.

*özellikle Giritli Aziz Efendi nin muhayelat-ı Aziz Efendi klasik öykü çizgisi içinde değişmenin İLK örneğidir

*farklı alfabelerle türkçe basılan ve bu geçişe örnek sayılabilcek diğer eserler:

*Akabı hikayesi-Varta paşa
*Hayat-ı dil- Hasan Tevfik Efendi
*Temaşa-i dünyave cefakar-ü cefakeş-Evengelinos
*Bu ilk anlatılar ve batıdan yapılan çevirilerden sonra Türkler de öykü yazmaya başlar.

*İLK öyküler AHMET MİTHAT EFENDİ tarafından yazılır.
*ilk öyküleri KISSADAN HİSSE adlı kitabında topladığı ezop ve fenelondan alınmış fıkralardan oluşur.Geleneğe bağlı bir yapıdadır.
*daha sonra 25 kitap içinde bir kısmı uyarlama bir kısmı telif olmak üzere otuz parçadan oluşan LETAİF- İ RİVAYAT serisinin
ilk cildini yayımlar.

*EMİN NİHAT BEY in MÜSAMERETNAME(gece sohbetleri) adlı 7 uzun öyküden oluşan eseri eski ile yenin iç içe olduğu
bir geçiş dönemi ürünüdür.

*bu dönemim diğer bir eseri anonim olan ''Aşıkla maşuk dürbünü ve her milletin güzeli ''adlı eserdir

MODERN TÜRK ÖYKÜCÜLÜĞÜNÜN ÖNCÜLERİ
- AHMET MİTHAT EFENDİ
- EMİN NİHAT
- RECAİZADE MAHMUT EKREM
- SAMİ PAŞAZEDE SEZAİ
- NEBİZADE NAZIM
- MEHMET CELAL
- MUSTAFA REŞİT
- FATMA MAKBULE LEMAN

AHMET MİTHAT EFENDİ ve LETAİF-İ RİVAYAT
*Öykülerinde araya girip okuyucuyla diyalog kurması ve açıklama yapması (meddah anlayışı)

*Çerçeve öykü içinde bağımsız öyküler ..

*AHMET MİTHAT estetik ve sanat kaygısı yerine öğretici ve yararlı olmayı tercih etmiş

*Öyküyü bilgi aktarma aracı olarak görür.
*Ona göre insanlara önce kitap okuma zevki aşılanmalı.

*dünyadaki gelişmeleryabancı ülke ve şehirlerfen ve teknoloji buluşları İLK olarak onun eserlerinde yer buluR

LETAİF- İ RİVAYAT SERİSİ 'NDE
*Halk öykücülüğünün iki önemli kolu olan AŞIK TARZI ve MEDDAH TARZI anlatım geleneğinden vazgeçmez.

*HACE-İ EVVEL ünvanıyla halka yakın durur.
*Göze değil kulağa hitap eder(sohbet eder gibi)
*Yerli hayatı konu edinir.Yerli hayattan yana yavır sergiler
*sosyal fayda amacı güder.

*Ana konuların yanında başka konularda işler

Alıntı