[Matsuro]

Dünya’nın kaya kayıtlarındaki kayıp 1 milyar yıllık dönemin izini süren yeni bir araştırma, mevcut boşluğun kökenini çok daha eskiye götürüyor.



1869’da jeolog ve kâşif John Wesley Powell, ABD’nin Arizona eyaletinde yer alan Büyük Kanyon’daki kaya katmanlarını incelerken dikkat çekici bir kopukluk fark etti. Üstteki daha genç kayaçların altında, arada uzun bir dönemi temsil etmesi gereken katmanlar yoktu. Jeolojide bu tür kopukluklara “uyumsuzluk” deniyor.

Jeolojide genel kural, daha genç katmanların daha yaşlı katmanların üstünde yer alması üzerine kurulu. Ancak bazı durumlarda erozyonun kayaçları aşındırması ya da uzun süre yeni tortuların birikmemesi gibi nedenlerle, kaya kayıtlarında “eksik sayfalar” oluşabiliyor.

Utah Jeoloji Araştırması’ndan Jim Davis, uyumsuzluğu “normalde kesintisiz ilerlemesi beklenen kaya kaydında bir zaman aralığının atlanması” olarak tanımlıyor.

Büyük Kanyon’da “Kayıp” Bir Milyar Yıl Araştırma Konusu Oldu

Büyük Kanyon’daki örnekte, yaklaşık 520 milyon yıllık kayaçların, 1,4 ila 1,8 milyar yıl yaş aralığındaki çok daha eski kayaçların üzerinde durduğu görülüyor. Mevcut tablo, kaya kayıtlarında bir milyar yılı aşkın bir zaman diliminin eksik olduğu anlamına geliyor.

Bu bulgu, tek başına ilgi çekici olsa da asıl dikkat çeken nokta, benzer bir “büyük boşluğun” dünyanın farklı bölgelerinde de saptanması.



Dartmouth College’dan Yer Bilimleri öğretim üyesi Brenhin Keller, Kanada Kalkanı gibi bölgelerde çok eski kayaçların üzerinde çok daha genç tortulların yer aldığı ve aradaki sürenin kimi yerlerde iki milyar yıla kadar uzayabildiğini; bu dönemde uyumsuzlukların olağandışı biçimde yaygın göründüğünü anlatıyor.

Bu küresel ölçekli olgu, literatürde “Büyük Uyumsuzluk” (Great Unconformity) adıyla anılıyor.

Tartışılan İki Ana Senaryo Mevcut

Bilim insanları, “Büyük Uyumsuzluk”un kesin nedenine ilişkin ortak bir görüşe henüz ulaşmış değil. Öne çıkan açıklamalardan biri “Kartopu Dünya” hipotezi. Bu senaryoya göre, Dünya’nın yaklaşık 700 milyon yıl önce neredeyse tamamen buzla kaplandığı dönemlerde dev buzulların büyüyüp geri çekilmesi, geniş kaya kütlelerini aşındırarak denizlere taşımış olabilir. Böylece jeolojik kayıtlarda uzun bir zaman aralığına karşılık gelen katmanlar fiziksel olarak ortadan kalkmış olabilir.

Bir diğer açıklama ise süperkıta Rodinia’nın oluşum sürecine dayanıyor. Bu görüşe göre, kıtasal levhaların birleşmesi sırasında bazı çok eski kayaçlar yükselerek yüzeye yaklaştı. Yüzeye çıkan bu kayaçlar, milyonlarca yıl boyunca süren yoğun aşınma ve erozyon nedeniyle üst kısımlarını kaybetti. Sonuçta, kaya kayıtlarında geniş bir zaman dilimini temsil eden katmanlar silinmiş oldu.

Yeni Çalışma Tarihleri Daha Geri Çekiyor

PNAS’ta yayımlanan yeni bir araştırmada, jeologlar Kuzey Çin’deki beş sahada çok eski kayaçları inceleyerek, “Büyük Uyumsuzluk”a yol açan süreçlerin bu iki senaryonun beklediğinden yüz milyonlarca yıl önce başlamış olabileceğini öne sürüyor.

Ekip, kayaçların yüzeye doğru yükselirken ne zaman “soğuduğunu” yeniden kurguladı. Bunun için kaya içindeki radyoaktif elementleri analiz ederek, kayaçların belirli bir sıcaklığın altına ne zaman düştüğünü hesapladı.



Çalışmada en güçlü soğuma ve yükselme döneminin yaklaşık 2,1 milyar ile 1,6 milyar yıl önce gerçekleştiği belirtiliyor.

Bu zaman aralığı, “Kartopu Dünya” döneminden çok daha eski.

Odak Süperkıta Döngüleri: Columbia Vurgusu

Araştırma ekibi, bu bulguların “buzullaşma” yerine levha tektoniğinin ve süperkıta döngülerinin daha belirleyici olduğuna işaret ettiğini savunuyor.

Çalışmada, Laurentia, Baltica ve Amazonia gibi eski kıtasal bloklardan gelen verilerle yapılan karşılaştırmaların; uyumsuzluğun altındaki kabuğun açığa çıkması (yükselme ve aşınma) sürecinin, Dünya’nın ilk “gerçek” süperkıtası olarak anılan Columbia’nın gelişimiyle daha iyi örtüştüğünü ileri sürdüğü aktarılıyor.

Araştırma, “Büyük Uyumsuzluk” tartışmasını kesin biçimde sonlandırmasa da, zamanlamayı daha geriye çekerek farklı bir çerçeve öneriyor.

Kaynak: [Foruma üye olmadığınız sürece forum içeriğindeki bağlantıları görüntüleyemezsiniz. Foruma üye olmak için TIKLAYIN!]

Eğlence

❤Kalp Fırlat🌸Çiçek Fırlat💧Su Fırlat💣Bomba Fırlat↕Titret