Kanser ilaçları Alzheimer tedavisinin geleceği olabilir mi?

Yeni bir araştırmada, iki kanser ilacının Alzheimer hastalığının belirtilerini yavaşlattığı veya tersine çevirdiği görüldü.





2020 yılında yapılan bir çalışmada, letrozol alan meme kanseri hastalarının, ilacı almayan hastalara göre Alzheimer hastalığına yakalanma olasılığının daha düşük olduğu ortaya çıktı.Jenny Goodall / ANL / Shutterstock dosyası

Alzheimer hastalığını durdurmak veya tersine çevirmek için çok az tedavi yöntemi mevcut olduğundan, bilim insanları bilişsel gerilemeyi tersine çevirmenin potansiyel bir yolu olarak kanser ilaçlarına yöneldi.
Alzheimer vakaları, yaşlanan nüfus nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri'nde ve dünya çapında artıyor, ancak hastalığın kesin bir tedavisi yok. Hastalığın semptomlarını hafifletmek yerine ilerlemesini yavaşlatan yeni tedaviler geliştirme girişimleri sıklıkla başarısız oluyor .

Erken dönem Alzheimer'ın ilerlemesini yavaşlatmak için Gıda ve İlaç Dairesi tarafından şu anda yalnızca iki ilaç (Leqembi ve Kisunla antikor tedavileri) onaylanmış durumda ve bilim insanları bunların faydalarının sınırlı olduğunu söylüyor.

Bazı ilaç şirketleri, başarısız denemeler nedeniyle Alzheimer ilacı geliştirme programlarını durdurdu veya yarıda bıraktı . Diğerleri ise Alzheimer'la mücadele etmek için popüler zayıflama ilaçları da dahil olmak üzere mevcut ilaçları kullanmaya çalışıyor .

Bunu akılda tutarak, Kaliforniya Üniversitesi, San Francisco'daki araştırmacılar, teoride ilaçların hastalara ulaştırılma süresini kısaltacak şekilde, durumu tedavi etmek için yeniden kullanılabilecek ilaçlar için kapsamlı bir araştırma yürüttüler. Antipsikotikler, antibiyotikler, antifungal ilaçlar ve kemoterapi ilaçları da dahil olmak üzere çeşitli sınıflardan 1.300'den fazla ilaçtan oluşan bir veritabanını taradılar. Ardından, bu ilaçların gen ifadesini nasıl etkilediğini incelediler.

Pazartesi günü Cell dergisinde yayınlanan yeni çalışmalarında , hastalarda Alzheimer riskini azaltmak için en iyi aday olarak iki kanser ilacı belirlendi. İlaçlar birleştirildiğinde, farelerde Alzheimer semptomlarını yavaşlattığı veya tersine çevirdiği görüldü. İlaçlardan biri normalde meme kanserini tedavi etmek için kullanılırken, diğeri kolon ve akciğer kanserine karşı etkilidir.

Alzheimer hastalığı, beyindeki genlerin ifade edilme biçiminde önemli değişikliklerle ilişkilidir ve bu da belirli proteinlerin üretiminin artmasına, bazılarının ise azalmasına yol açar. Bu dengesizlikler beyin fonksiyonlarını bozabilir ve hafıza kaybı gibi semptomlara katkıda bulunabilir.

Araştırmacıların veritabanındaki 90'dan az ilaç, insan beyin hücrelerindeki Alzheimer ile ilişkili genlerin ifadesini tersine çevirdi. Elektronik tıbbi kayıtlara göre, özellikle beş ilaç gerçek hastalarda Alzheimer riskini azaltıyor gibi görünüyordu. Yazarlar, nihayetinde, her ikisi de FDA tarafından kanser tedavisi için onaylanmış olan bu ilaçlardan ikisini farelerde test etmek üzere seçtiler.

Çalışmanın ortak yazarlarından ve UCSF Bakar Hesaplamalı Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nün geçici direktörü Marina Sirota, "Kanser ilaçlarının en umut verici ilaç olarak ortaya çıkacağını beklemiyorduk" dedi.

Yazarlar, meme kanseri ilacı letrozolün sinir hücrelerindeki gen ifadesini değiştirdiğini belirtti. Kolon ve akciğer kanseri ilacı irinotekanın ise sinir sistemini destekleyen glial hücrelerdeki gen ifadesini değiştirdiği görüldü. Alzheimer hastalığı sinir hücrelerini tahrip edebilir ve glial hücrelerin çoğalmasına neden olarak beyinde iltihaplanmaya yol açabilir.

2020 yılında yapılan bir çalışmada , letrozol alan meme kanseri hastalarının, ilacı almayan hastalara kıyasla Alzheimer hastalığına yakalanma olasılığının daha düşük olduğu görülmüştür. 2021 yılında yapılan bir çalışmaya göre, irinotekan ile tedavi edilen kolorektal kanser hastalarında Alzheimer riski de azalmıştır .

İlaçları fareler üzerinde test eden çalışma yazarları, iki ilaç kombinasyonunun yaşlandıkça Alzheimer belirtileri gösteren farelerde beyin dejenerasyonunu tersine çevirdiğini ve hafızayı iyileştirdiğini buldu.

Fareler üzerinde elde edilen sonuçlar çoğu zaman insanlarda aynı etkiyi göstermediğinden, araştırmacılar ilaçları Alzheimer hastaları üzerinde yapılacak klinik bir deneyde test etmeyi umuyorlar.

Çalışmanın ortak yazarlarından ve UCSF'de nöroloji profesörü olan Dr. Yadong Huang, "Yeni bir ilacın geliştirilmesi yüz milyonlarca, hatta milyarlarca dolar, ortalama 10 yıldan fazla sürebilir. Bu yeniden işlevlendirilmiş ilaç için ise genellikle sadece iki veya üç yıl sürüyor ve ardından klinik denemeye geçilebiliyor ve maliyet çok daha düşük oluyor," dedi.

"Bilişsel gerilemeyi gerçekten önemli ölçüde yavaşlatabilecek çok etkili ilaçlar üretmedik veya üretmedik." diye ekledi.

Alzheimer için ilaç geliştirmenin zorluklarından biri, hastalığın karmaşıklığından kaynaklanmaktadır. Kesin nedeni büyük ölçüde bilinmemektedir.

Yazarlar, kanser ilaçlarının Alzheimer'a karşı neden etkili göründüğünün şimdilik tam olarak belli olmadığını belirtti. Bir teoriye göre, meme kanseri ilacı, çok sayıda genin ifadesini kontrol eden bir hormon olan östrojen üretimini engelliyor. Kolon ve akciğer kanseri ilacı, glial hücrelerin çoğalmasını önleyerek beyindeki iltihabı da engelleyebilir; ancak Huang başka olasılıklar da olduğunu söyledi.

Çalışmaya dahil olmayan Pennsylvania Eyalet Üniversitesi'nde biyokimya yardımcı doçenti Dr. Melanie McReynolds ise başka bir teori ortaya attı.

Araştırması, farklı bir kanser ilacı türünün, hücrelerin enerji üretme süreci olan glikoz metabolizmasını düzenleyerek Alzheimer'ın tedavisine yardımcı olabileceğini öne sürdü. McReynolds, bu sürecin çeşitli beyin hücrelerinin birbirleriyle iletişim kurması için gerekli olduğunu söyledi.

"Yaşlanmayla, stresle, hastalıklarla bu iletişim hattı bozuluyor" dedi.
McReynolds, yeni çalışmada test edilen ilaç kombinasyonunun metabolik gerilemeyi tersine çevirebileceğini, bunun da "Alzheimer hastalığında daha iyi sonuçlara katkıda bulunmanın sırrı" olduğunu söyledi.

Ancak Alzheimer hastalarının kanser ilaçlarının kombinasyonunu nasıl tolere ettiğini değerlendirmek önemli olacaktır. Letrozol ateş basmasına, irinotekan ise şiddetli ishale neden olabilir. Her iki ilaç da mide bulantısı ve kusmaya yol açabilir.

Sirota, "Bu ilaçların çok büyük yan etkileri var, bu yüzden her zaman dengeyi sağlamalı ve bu tür yan etkilerin Alzheimer hastası biri için uygun olup olmayacağını düşünmelisiniz," dedi. "Kesin bir sonuç değil."