Kitaptaki bazı tezler tartışılabilir, ama bir gerçek var ki kesinlikle atlanamaz: Kitaptaki söz konusu iddiaları herhangi bir Türk yurttaşımız değil, İskandinav ülkelerinde saygın bir yere sahip olan önemli bilim adamları ileri sürmektedir.

Uzun yıllardır İsveç’te yaşayan ve Türklerin Kuzey Avrupa’daki kökenlerine dair araştırmalar yapan Abdullah Gürgün, İsveçlilerin Türk kökenine ilişkin bulgularını yayımladı.

Kaynak Yayınları’ndan çıkan “İsveçlilerin Türk Kökenleri Üzerine” başlıklı araştırma, ilginç ve zihin açıcı bilgiler içeriyor. Aslında kitaptaki bilgiler sadece ilginç değil, aynı zamanda insanı araştırmaya sevk etmesi nedeniyle de kışkırtıcı.

Çok sayıda resmin ve çizimlerin kullanıldığı araştırma-kitap, bu özelliğiyle konunun yabancısını içine çekiyor.

Kitapta çok sayıda gazete haberlerine ve Kuzey Avrupalı akademik araştırmalara da atıfta bulunan Gürgün, Türklerle İskandinav halkları arasındaki “akrabalık iddialarını” söz konusu yerli hakların destanlarıyla da temellendirmiş.

Türklerle Kuzey Avrupalılar akraba mı?
Abdullah Gürgün 2008’de, yine Kaynak Yayınları’nda yayımlanmış olan “İsveççenin Türkçe ile Benzerlikleri” kitabının yayına hazırlanmasını da üstlenmişti. Kitabın yazarı 18. Yüzyıl’da yaşamış, İsveç tarih biliminin kurucusu ve çalışmaları nedeniyle de “soyluluk” unvanıyla şereflendirilmiş tarih profesörü Sven Lagerbring. Gürgün bu kitabın ortaya çıkarılmasını sağlamakla kalmamış, esas metni -200 yıllık önceki İsveççe diliyle yazılmış olmasına rağmen- çevirmiş ve kitaba ayrıntılı bir giriş yazmıştı.

“İsveçlilerin Türk Kökenleri Üzerine” bir bakıma Lagerbring’in kitabının devamı niteliğinde. Gürgün’ün kitabını okuyanlar Lagerbring’in kitabını da okumak isteyeceklerdir çünkü Lagerbring’in iddialarına dayandırdığı kaynakları Gürgün de kısmen kullanmış.

Peki neydi Lagerbring’in kitabının özelliği? Lagerbring, 800 yıl önceki kaynaklara başvurarak Türklerle İsveçlilerin ortak bir kökenden geldiklerini ya da İsveçlilerin esas olarak Türklerin bir kolu olduğunu ileri sürmekteydi ve buna kanıt olarak da başka iddiaların yanı sıra 200’e yakın kelimeyi karşılaştırmaktaydı. Hem Lagerbring’in hem de Gürgün’ün ileri sürdüğü bazı argümanlar tartışılabilir ama bir gerçek var ki atlanamaz: Bu iddiaları herhangi bir Türk yurttaşımız değil, toplumda saygınlığı olan önemli bir bilim adamı ileri sürmekteydi.

Tartışılması gerekense şudur: Neden İsveçli, Finli veya Norveçli bilim adamları Kuzey Avrupa halklarını Türklerle akraba saymaktadır? Tezlerin bilimselliğini sorgulayabilirsiniz ama Kuzey Avrupalı yazar ve bilim adamlarının neden böyle bir iddiayı ileri sürdüklerini ve bu tezi cesaretle savunduklarını araştırmak veya bilmek de tezlerin bilimselliği kadar önemlidir.

Gürgün, Lagerbring’in başvurduğu, ancak fazla derinlemesine girmediği Kuzey Avrupalı efsanelerin (Saga) Türklerle ilgili olan bölümlerini çevirmekle kalmamış, bunların bilim dünyası içindeki yankılarını da aktarmaktadır.

Kitabın ilginç tezleri
Gürgün, verilere dayanarak Kuzey Avrupalı halkların esas olarak Türk kökenli olduklarını ya da en azından Laponların Türk olabileceklerini ileri sürmektedir.

Laponlar, Gürgün’ün kitabından aktarırsak kendilerini “Same” diye adlandırıyor ve yerleşik oldukları yere de “Sampi” diyor. Bunlar uzun süre Fin kökenli olarak görülmüş ama hem Şaman özellikleriyle hem de kullandıkları araç ve gereçler dikkate alındığında, yani kültürel özellikleri nedeniyle Türklerle aynı kökene sahip olmalılar. Gürgün buna dair birçok resim ve çizimi kitabına almış.

Kuzey Avrupalı hakların efsanevi kurucu babası olarak görülen Oden ya da Odin Türk kökenlidir. Mitolojide Oden’e Tanrı denirdi. Bütün Avrupalı kaynaklar Oden’in Anadolu’dan ya da Asya’dan geldiğini kabul etmektedir.

Ama bunun ne kadarı efsane, ne kadarı tarihsel gerçek… Bu hâlâ bir tartışma konusu. Hatta Oden’in ayak izini süren bilim adamları da var.

“Tyrk” ve “Tırkland” kavramlarının Kuzey Avrupalı efsanelerde -Snorre’nin Edda’sı, Ynglinge Destanı, Hervarar Destanı, Bosa Destanı vs- ne işi var? Gürgün’ü heyecanlandıran da budur, bunun nedenini bulmaya çalışıyor ve bunun için de yeniden üniversiteye kaydolarak araştırmalara girişmiş.

Kuzey Avrupa’daki runik yazılarla (taşların üzerine kazınmış şekiller-yazılar) Orta Asya’daki runik yazıların birbirine yakınlığını araştıran Gürgün, Türkiye’deki birçok araştırmacı gibi bunların Türkler tarafından yazıldığını ileri sürüyor.

Gürgün’ün sunduğu argümanların hepsi ilginç ve bunların Türk akademisyenler arasındaki tartışma ve araştırmalara ivme katacağı da muhakkak.

Ancak hem Lagerbring’in kullandığı hem de Gürgün’ün olduğu gibi aldığı bir argüman sorunlar içeriyor. İskandinav halkların Anadolu’dan, yani Türkiye’den geldikleri tezi iki zayıf yan içeriyor. Birincisi, İskandinav kökenli bilim adamlarının da kendi aralarında tartıştıkları gibi “Tyrkland”, “Turkland”, “Tırkland” vs. kavramları Trakya mı yoksa Truva mı belli değil. Gürgün de buna dair çok iddalı tezler ileri sürmüyor sadece tartışmaları ve görüşleri aktarıyor.

İkincisi ise dil ve kelime karşılaştırmalarında salt Türkçe kökenli kelimeler değil, Arapça ve Farsça kökenli kelimeler de Türkçeymiş gibi ele alınmış. Lagerbring tezlerini kanıtlamak için Osmanlıcayı esas almış ki bu sorunlu bir karşılaştırmadır.