Bu sefer büyü konusunu incelemeye karar verdim. Daha evvel simya’ya (magnum opus) hafif bir giriş yapmıştık, ama elbetteki büyü çok daha kallavi bir konu.

Tanımdan başlarsak büyü, çeşitli ritüel/ayinler ve yahut sadece meditasyon/zihinsel güçlerle doğayı “gizemli” bir şekilde manipüle etme metodudur. Burada anahtar kelime aslında “gizemli” dir. Yani bir şeyi gizemli bir şekilde manipüle ederken büyü yaparız, Ama apaçık ve anlaşılır bir şekilde manipüle edersek “bilim/teknoloji” olur …. o_O… Evet, kabaca böyle diyebiliriz… Büyüyü bilimden ayıran yegane şey gizemli ve müphem yöntemleridir. Hatta Arthur C. Clarke‘in o meşhur sözünü de unutmayalım, “yeterince gelişmiş bir teknoloji (ve bilim) büyüden ayırt edilemez”…

Yani kısacası büyü ile doğayı, dolayısıyla çevremizi manipüle etmeye çalışıyoruz. Ama nasıl ? bu manipüle etmenin elbette çeşit çeşit yolları olduğundan, büyünün de bir çok çeşidi ve şematizesi olmaktadır. Şimdi sırayla bu şematizeleri sırayla bakalım.

En temel sınıflandırma Beyaz, Siyah (kara) ve Gri büyülerdir;

Beyaz büyüler geleneksel olarak iyi niyetle, yardımcı olmak için yapılan “defensif” büyülere verilen genel isimdir. Genellikle sağlık/şifa büyüleri, koruma büyüleri ve destek/takviye büyüleri içerir. Ayrıca batılı gizemciler beyaz büyülere, sağ-el yolu derler.

Kara büyüler geleneksel olarak bir “şeye” saldırı veya karşı-tepki (counter-attack) için yapılan “ofansif” büyülerdir. Genellikle bir şeye zarar vermek için yapıldığından çoğunlukla kötü büyü olarak düşünülür. Ama elbette bir şeyi kötü yapan bizim onu nasıl kullandığımızdır. Ayrıca batılı gizemciler kara büyülere, sol-el yolu derler.

Gri büyüler, adındanda tahmin edileceği gibi, nötral (tarafsız) büyülerdir. Ne yararı ne de zararı olmayan büyüler bu kategoridedir.

Diğer bir temel sınıflandırma ise Yüksek ve Düşük (Aşağı) büyü çeşididir;

Yüksek (High) Büyüler; Yüksek büyüler bir anlamda, büyünün yüksek seviyede, sofistike, karmaşık ve “pahallı” yani “yüksek bedelli” yöntemlerle yapılmasıdır. Aşırı karmaşık ayinler, deli-işi metodlar, ve çılgın kurban yöntemleri içerebilir.

Alçak (Low) Büyüler; Aslında diğer bir adı da halk (folk) büyüleridir. Basitçe, normal bir kişinin, çok az büyü bilgisiyle ve çok az zahmetle yaptığı basit büyülerdir. Mesela, bir yere nazar boncuğu asmak…vb.

Bir diğer sınıflandırma ise Hard/Soft ve Rational/Nebulos denen türleşmedir. Aslında bu türleşme fantastik edebiyatta gösterilen büyü sistemlerini sınıflandırmak için yapılmıştır, ama hem edebi eserler hemde gerçek hayatta ki “büyü”lere de uygulanabilir, bkz. crrowenson types-of-magic P1 ve types-of-magic P2.

Hard/Soft (Sert/Yumuşak); Bir büyü sisteminin işleyişini kavrayabiliyor ve anlayabiliyorsanız, buna sert (hard) büyücülük denir. Ama yaptığınız büyünün işleyişi hakkında hiç bir fikriniz yoksa, mesela tek yaptığınız metinlerde yazılan yazıları bilinçsizce tekrarlamak ve başkalarını taklit etmek ise, buna yumuşak (soft) büyücülük denir.

Rational/Nebulos (Mantıklı/Müphem); Bir büyünün sonuçları tahmin edilebiliyorsa, yani büyü bir tür sebep-sonuç ilişkisi ile yapılabiliyorsa, buna Mantıklı büyü denir. Ama büyünün sonuçları kestirilemiyorsa, bulanık ve belirsiz sonuçlar elde ediliyorsa, buna Müphem büyü denir.

Çoğunlukla Bir büyü sistemini “hard” olarak uyguluyorsanız, aynı zamanda “ratinoal” da oluyor demektir. Benzer şekilde, “soft” ise, aynı zamanda “nebulos” da oluyor demektir. Ama bazı durumlarda bir büyü sistemi Hard-Nebulos (şans oyunları gibi, olasılık hesabını ne kadar iyi bilseniz bile işiniz şansa kalır) veya Soft-Rational (nasılını nedenini pek bilmezsiniz, ama tecrübeleriniz sayesinde sonuçları tahmin edebilirsiniz, mesela hava tahminleri, kaos teorisi ve kuantum teorisi) da olabilir.

Bu temel sınıflandırmalardan sonra iyice fantaziye dalabiliriz. Elbette her fantastik edebiyatın kendine göre bir büyü sınflandırması vardır. Ama biz en popüler, bir bakıma ana-akım olan Dungeans & Dragons (D&D) ve ForgottenRealms kayıtlarına bir bakalım. Zaten çoğu fantastik edebiyat da bu terminolojiye benzer bir büyü sistemi kurgular.

Öncelikle büyücünün büyü gücünü nasıl kazandığı, büyüsünün türünü belirler. Klasik D&D’de bu 2 ana katagoriye ayrılır; gücünü çevresinden alana Arcane (esrar) ve gücünü boyut-aşkını varlıklardan alan Divine (ilahi). Ama bunun çok daha kapsamlı bir sınıflandırması daha vardır. O da şöyle; Büyü yada sihir yapılırken, büyücü mutlaka bir bedel ödemelidir, ve bu bedelin ne olduğu ve nasıl ödediği büycülüğün türünü belirler, bkz. magicpowers cyoa;

Wizardry; Büyü/sihir güçlerini kendi çabasıyla ve senelerin alın teri ve tecrübesiyle kazanan büyücülerdir. Yeni büyülerin öğrenmesi/keşfedilmesi zamanla ve sabırla çalışarak olur, iyice sindirerek, idrak ederek bilgi endinir ve olayın mantığı kavranır. Yani bir Wizard’ın büyü bilgisinin ve gücünün bedeli, tüm önmrünü sebatla çalışmaya adamasıdır. Bir bakıma modern çağımızın bilim-insanlarına en yakın olandır.

Sorcery; Büyü/sihir güçleri kalıtsaldır, yani aileden gelen genetik miras sayesinde büyücü doğmuştur. Ama yine de büyücülük potansiyelini “uyandırması” için bir tetikleyici gerekir. Ayrıca Genellikle sadece kendilerine kalıtsal (kanbağı) olarak miras kalan sihir güçlerine sahip olurlar ve başka harici büyüleri öğrenemezler. Yani Bir Sorcery’nin büyü gücünün bedeli, kalıtsal güçlerine olan zoraki bağımlılığıdır.

Warlock; Büyü/sihir güçlerini başka bir boyutta var olan gizemli bir varlığa (patrona) hizmet ederek kazanırlar. Ama Warlock patronuna körü körüne bağlı yada sadık falan sayılmazdır. Patron’un belli isteklerine hizmet ettikten sonra kalan boş zamanlarında gücünü istediği gibi kullanabilir. Aslında bir bakıma başka boyutta ki patronun, bu boyuttaki sözleşmeli işçisi (tetikçisi, taşeronu) gibi bir şeydir. Yani bir Warlock’un büyü gücünün bedeli, bir patrona bağımlı olmasıdır.

Divine; Büyü/sihir güçlerini tanrı-vari kozmik varlıklardan (patronlardan) alır. Warlock’dan farklı olarak, Divine körü körüne bir sadakatle bağlıdır, ve Güçlerinin bedeli olarak kendisini o varlığa yürekten hatta yobaz derecesinde bağlar. Yani gücünü koruyabilmesi için “Tanrısının” öğretilerinden asla ve asla ayrılmamalıdır.

Witchcraft ; Yani cadılık, Büyü/sihir güçlerini gizemli varlıklarla pazarlık yada değiş-tokuş yaparak kazanır. Bir çokları, Witchcraft ile Warlock’un çok benzer olduğunu, hatta birinin kadınsı diğerinin erkeksi olduğunu iddia eder. Ama pek öyle sayılmaz. Warlock’da önce “güç” alınır sonra “bedel” ödenir, Witchcraft’da önce “bedel” ödenir sonra “güç” alınır.

Druic; Yada Druid (doğa keşişi !) Büyü/sihir güçlerini çevresini gözlemleyerek, çilecilik ve meditasyonla kazanır. Yalın doğanın bizzat içinde gözlem ve meditasyon yapar ve doğanın yöntemleriyle büyü gücünü geliştirir. Bir bakıma o da Wizard gibi kendi çabasıyla ve çalışarak gücünü kazanır. Ama fark şudur; Wizard önce teorik sonra pratik yaparken, Druid önce pratik sonra teori yapar… gibi bir şeydir.

Shamanism; Yani şamanlık, Büyü/sihir güçlerini gizemli ruhlardan alır. Ama Bu ruhlar, ölümüş hayvan yada insan ruhlarından, başka boyutlardan gelen gelişmiş kozmik varlıklara kadar geniş bir yelpazededir. Divine yada Warlock gibi bu “varlıklara” hizmet etmez, sadece ortak çıkarda onları yönlendirerek güçlerine ortak olur, ve yahut ruhlarla yaşayanlar arası elçilik yapar.

Rituelist; Yani ayincilik, Büyü/sihir güçleri karmaşık ve zaman alan ayinlerle kazanılır. aslında Ayinciler diğerleri (Wizard, druid…vb) gibi gerçek büyücü sayılmazlar, hatta büyücü bile olmayabilirler. Tek yaptıkları ayinlerdeki “tarifleri” birebir uygulayıp, bir şeylerin “olmasını” sağlamaktır.

Büyücülerin güçlerini kazanma şekillerinden başka, güçlerini nasıl uyguladıkları da çeşitli olabilmektedir. Temel uygulam şöyledir;

Somatic (Bedensel); Kişi büyülerini beden hareketleri sayesinde uygular. El jestlerinden tutun, dans hareketleri hatta dövüş sanatlarına kadar çeşitlenebilir. Genellikle kişinin içindeki enerjiyi hareketle ortaya çıkarması gibidir. Bkz. avatar; last ait bender….

Verbal (Sözel); Kişi büyülerini (genellikle önceden ezberlenmiş) sözler sayesinde uygular. bu sözler genellikle, gündelik hayatta kullanılmayan, yabancı ve/veya antik bir dildendir. Bela okuma yada kutsama gibi düz kelimelerle olacağı gibi, müzik eşliğinden şarkı söyleyerek de uygulanabilir. Bkz. Harry Potter serisi….

Runic (Metinsel); Kişi büyülerini bir yere (kağıt, tahta, taş, kılıç, deri, dövme, hatta havaya…vb) yazdığı egzotik sembollerle (bkz. sigil…vb) yapar. Verbal’daki gibi bu semboller, gündelik hayatta kullanılmayan, yabancı ve/veya antik bir dile aittir. Bizim kültürümüzdeki muska yazmak gibi şeyler de buna dahil olabilir. Ayrıca mesela; Elrik’in kara kılıcını büyülü yapan şey, üzerindeki Runic yazılardır.

Sacrificial (Kurbansal); Kişi büyülerini ancak bir “şey” (canlı/cansız) kurban ederek uygulayabilir. Bu şey basit bir metal parçasından, hayvan yada insan canlı bir şeye kadar çeşitlilik gösterebilir. bkz. Mistborn serisindeki büyü sisteminde metal kullanımı.

Mental (Zihinsel); Kişi büyülerini sadece ve sadece zihinsel olarak odaklanarak, sadece düşünerek bile uygulayabilir. Bu tarz bir uygulamayı sadece en yüksek seviyeden büyücüler başarabilmektedir.

D&D’nin Temel Büyü okullarına bakarsak; ayrıca bkz. superpower magic

Abjuration (Kalkan); Koruma, şifa ve diğer büyülerin etkisini sönümleyi öğreten okuldur. Yukarda bahsedilen beyaz büyünün temelidir. İleri seviyesi beyaz sanatlar ve mistizim‘dir.

Evocation (Uyandırma); Yoktan ortaya çıkartılan ve yahut var olan enerjiyi manipüle etmeyi öğreten okuldur. Ellerden şimşekler ışınlar (yada diğer elementler) çıkarma, asa yada büyücü değneklerinden enerji çıkartarak saldırı yapmak gibi şeyler içerir. İleri seviyesi Psionics‘dir.

Transmutation (Dönüşüm); Maddeyi dönüştürmeyi öğreten okul. En bilineni Simya çalışmalarıdır. Ama birinin kurbağa çevirmek gibi şeyler de içerebilir.

Conjuration (Çağırma); Başka bir boyuttan varlık ve enerji çağırmak (summon) ve başka bir yerden başka bir yere ışınlanma (transport) yada geçit açmayı öğreten okuldur. En basiti, şapkadan tavşan çıkarma, örnek verilebilir. İleri seviyesi, planeswalking ve void magic‘dir.

Divination (Kehanet); Hariçten haber almayı, geleceği görme ve fal bakmayı çalışır. Klişe kristal küreler, kart falları ve her türlü fallar bu okuldadır. İleri seviyesi ESP güçleridir

Enchantment (Cazibe); başkalarını etkilemeyi ve manipüle etmeyi çalışır. Genellikle hipnoz, aşk büyüleri … vb gibi şeyler içerir. İleri seviyesi telepati ve zihin kontrolüdür.

Illusion (Yanılsama); Şeylerin görüntüsünü değiştirmeyi çalışır. Görünmezlik, şekil değiştime, ses taklidi ve Algı yönetimi… vb şeyleri içerir. İleri seviyesi Reality Warping ‘dir

Necromancy (Ölücülük); Temel olarak Ölüm ve hayat enerjisini çalışır. Çoğu disiplin bu branşı tehlikeli gördüğü için yasaklamıştır. Zira Zombileştirme (ölüleri rahatsız etme), ölüme meydan okuma (yozlaşmış ölümsüzlük), zombi ordusu kurma gibi … korkutucu sonuçlar çıkabilir. Bu okulun büyücüleri genellikle Lich (ölümsüz büyücü) olurlar. İleri seviyesi Kara sanatlar‘dır.

Büyücülüğün temelleri ile ilgili en sade sınıflandırma ise şu şekile benzer (ama farklı) şematize edilebilir, bkz. the void between words;

Yaratma (Creation) X Yok Etme (Destruction); Bir “şeyi” yoktan var etme (varlık), vardan yok etme (yokluk) büyücülüğün en temel olaylarından biridir. Aslında madde ve enerji gibi somut şeylerden çok, teori ve kavramlar gibi soyut şeylere uygulanır.

Dönüştürme (Transfiguration) X Değiştirme (Alteration); Bir “şeyi” değiştirme ve dönüştürme hakiki büyücülüğün aslında temel amacıdır. Ama arada ince bir fark vardır. Bir şeyi yavaş ve uzun zamana yayarak değiştiriyorsak Transfiguration denir. Hızlı ve kısa zamanda değişiyorsaw Alteration deriz.

Düzen (Order) X Kaos (Chaos); Büyünün bir diğer amacı ise bir şeyleri “manipüle” etmektir. Bu manipülasyon ise düzen/kaos güçleri ile yapılır. Düzen gücü, genellikle mutlak kontrol (dikta), kararlılık (stability), “öl”ümleme (~necromancy, makineleştirme, zombileştirme) gibi olur. Kaos gücü ise, özgürlük (yaratım, serbestlik), değişkenlik (instability), “ol”umlama (~eromancy, hayat verme, çeşitlilik) gibi olur.

Son olarak, konuya daha değişik bir boyut daha katmak için, büyücülüğün destek aldığı fenomenlerden olan metafizik irdelemesi yaparak konuyu şimdilik kapatabiliriz. Metafizik, adı üstünde, fizik-ötesi olayları yani; zihin ve madde arasındaki, madde ve nitelik arasındaki ve potansiyel ile gerçeklik arasındaki ilişki de dahil olmak üzere gerçekliğin temel doğasını çalışan bir felsefedir, denebilir. Metafizik’de, biliminsel ve mantiki (felsefi sebep-sonuç) yöntemlerle bilim ötesine (dolayısıyla büyüye) taşar, ve kainatın hakikatine erişmeye çalışırız. O nedenle metafizik, hem bilimin hemde büyünün en üst ve belki de erişilebilecek son seviyesidir. Metafiziğin dalları şu şekilde sıralanır, bkz. powerlisting Metaphysics Manipulation;

Kozmoloji; Yani Evrenbilim, aslında sadece bilimin değil, felsefe, mistizim ve teolojinin de çalışma konularından biridir. Kısacası Evreni aşabilmek için, evreni ve çalışma sistemini iyi kavramamız gerekir. Bir yukarıda bahsedilen Düzen×Kaos’la bağlantılıdır.

Epistomoloji; Yani Bilgi felsefesidir. Bilginin doğası, kapsamı, kaynağını ve bağlantılarını bilmek, anlamak ve kavramak, metafiziğin algı aşan doğasını kavramamızda yardımcı olacaktır. Bir yukarıda bahsedilen Değişim×Dönüşüm’le bağlantılıdır.

Ontoloji; Yani Varlık felsefesidir. Var olan, yada var olduğu söylenen “varlıklar”ın varlığını ve arasındaki ilişkileri sorgular. “Tanrının” varlığını mantıkla açıklamaya çalışan Doğal Teoloji‘den, diğer düşünsel ve fantastik varlık ve kavramlara kadar, geniş kapsamlı bir felsefe dalıdır. Bir yukarıda bahsedilen Varlık×Yokluk’la bağlantılıdır.

Sonuç: Büyü kolay bir şey değildir. Taklitlerinden sakınınız. !!!

Resimler; anthonyhurd.com