40 hafta boyunca rahim içindeki yolculuğunu sürdüren bebeğin gelişimine dair bilgileri Op. Dr. Mehtap Derelioğlu anlatıyor.

Medicana International İstanbul Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op.Dr.Mehtap Derelioğlu 40 hafta hamilelik gelişimini anlatıyor.

1 - 2 - 3. Hafta: Gebeliğin 3. haftasında kadının yumurta hücresi ile eşinin sperminin birleşmesiyle, döllenme gerçekleşir. Döllenmenin 5. gününde blastokist adını verdiğimiz çok hücreli canlı doku, rahim içinde kendi yuvalanma işlemini tamamlayacaktır. Fallop tüplerinde döllenmiş yumurta 7-10 günlük yolculuğunu tamamlayarak artık rahim içine geçer. Bu nedenle gebeliğin ultrasonografide tam tespit edilmesi biraz daha zaman alır.

Rahim içine yerleşmiş canlı doku büyüklüğü bu dönemde 0,1 mm dir. Yuvalanma döneminde bazen rahim duvarına yerleşim sırasında lekelenme tarzı açık renkli vajinal kanamalar izlenebilir. Annenin vücudunda meydana gelen birçok hormonal değişim, annede hem fiziki yorgunluk hem de ruhsal gerginliğe neden olabilir. Yükselmeye başlayan gebelik hormonu annede halsizlik, yorgunluk ve bulantıyı tetikleyecektir.

4. Hafta: Embriyonun içinde yerleşmiş olduğu keseciğin içi, amnios sıvısı denilen bir sıvı ile kaplıdır. Gebelik kesesinin içinde küçük halka şeklinde yolk kesesi denilen şekil belirginleşir. Yolk kesesi sıvı içerir ve embriyoya besin taşınmasına yardımcı olur. Plasenta denilen bebeğin eş dokusu oluşumunu tamamlama sürecine kadar embriyoya yolk kesesinden besin taşınır.

5. Hafta: Döllenmeden sonraki 3. hafta aslında gebeliğin 5. haftasına denk gelmektedir. Bu dönemde adet gecikmesi ile gebelik, idrar ve kan testinde artık tespit edilebilir. Bebeğin kalp ve damar sistemi bu haftada oluşmaya başlar ve kalp tüp şeklinde 2 kanaldan oluşup 1 hafta sonra kasılma yeteneğine sahip olacaktır. Ayrıca kas - iskelet sistemi ve boşaltım, üreme, organları ile akciğer ve dalak oluşumu başlar. En içte yer alan katmanda ise mesane, iç salgı bezlerinin bir bölümü ile sindirim sistemi oluşur. Embriyonun bu döneminde baş ve kuyruk kısım olarak artık görülmeye başlar, yaklaşık 5-2 mm boyutlarındadır. Henüz ultrasonografide kalp atımları duyulmaz.

6. Hafta: Bu haftada artık embriyo şekillenmeye başlar, bu haftanın sonunda yaklaşık 3-5 mm boyutlarına ulaşır. İlk oluşmaya başlayan dolaşım sistemi, vücuduna kan pompalamaya başlar. Tüplerden oluşumu başlayan kalp dokusunun kasılma yeteneği başlayarak bu haftalarda Doppler ultrasonografi ile ilk kalp atımları duyulmaya başlar. Embriyoda artık baş, yüz gelişimi ve omurilik oluşumu başlamıştır. El ve kol tomurcukları bu hafta sonuna doğru kabartı olarak belirginleşecektir. Bu dönemde artık annenin gebelik hormonlarının yükselmesine bağlı birtakım fizyolojik değişiklikler başlar.

7. Hafta: Gebeliğin bu haftasında yüz şekillenmeye başlar. Göz çukurları ve kulak, burun çukurları oluşur. Vücutta beyin ve sinir sistemi hızlı geliştiğinden dolayı baş vücuda göre daha büyük olarak izlenir. Baş, bebeğin diğer organlarına göre daha hızlı büyür. Kollar palet gibi görülmeye başlarken bacaklar tomurcuk şeklindedir. Artık ultrasonda embriyo net olarak izlenir. Bu dönemde CRL denilen baş popo mesafesi ölçülür. Yaklaşık 9-11 mm boyutlarında bir fasulye tanesi kadardır. Gebe kaldığı süreyi bilmeyen veya son adet tarihi hakkında emin olamayan gebelerde bu hafta alınan ölçümler ile gebelik yaşı tayin edilip, muhtemel doğum süresi hesaplanabilir. Bu dönemde embriyo 0,001 gramdır.

8. Hafta: Bebeğinizin el ve ayakları artık oluşmaya başlamıştır. İç organlardan dalak ve karaciğer gelişimi başlar. Bebeğin beyin dokusunda iç salgı bezi olan hipofiz oluşmaya başladığından dolayı bebeğin cinsiyeti henüz belli olmamasına rağmen artık kız veya erkek olarak ayrımlaşmaya başlar. Ayak ve eller artık net görülmeye başlar. Bacak ve dirsek bölümleri oluşmuştur. Kıkırdak ve kemik oluşumu bu haftada devam ederken kulak kepçesi, ağız üst dudak ve damak oluşumu başlamıştır. Kas kasılmalarına bağlı olarak bebeğin bu dönemde hareketlerini görmek mümkün değildir. Bebeğin boyu 10-13 mm olup 1 gr ağırlığındadır. 40 güne kadar bebekler günde 1 mm büyür ve tüm vücutta eşit olmaz.

9. Hafta: Pelvik boşlukla bebeğin artık testis veya yumurtalıkları oluşmaya başlar. Dış genital bölge hala cinsiyet tayini yapmak için erkendir. Kulak kepçeleri ve göz kapakları net gözlenmektedir. Beyin ile kas sınır ileti sistemi arasındaki bağlantı oluştuğundan dolayı bebeğin vücut el-kol hareketlerinde artış izlenmeye başlar. Bebeğin bu dönemde gövdesi uzayıp güçlenecektir. Hala bağırsakları karın dışında olup, ileriki haftalarda normal yerine dönecektir. Kulak gelişimi olurken kulaklar kafanın iki yanında ve daha aşağı yerleşimlidir. Aynı şekilde gözlerin ilk oluşum yerleri daha yanlara doğru birbirinden uzakken, gelişimin ilerleyen dönemlerinde öne doğru çekilecektir. Bu dönemde bebek 16-26 mm boyutlarında ve 0,94-2 gr ağırlığındadır. Bu haftalarda bebeğin meme başları belirginleşir.

10. Hafta: Bebeğimizin kıkırdak dokusu gelişimi yerini artık kemik doku oluşumu almaya başlar. Uzun kemiklerde ilk olarak kemikleşme başlar. Bu haftadan sonra embriyo adı verilen bebeğimiz, fetüs olarak adlandırılır. Fetüs bu haftalarda yaklaşık baş popo mesafesi (CRL) 22-35 mm olup 2-4 gr ağırlığındadır. Göz kapakları ve gözün iris tabakası oluşmaktadır. Göz kapakları yapışıktır. Fetüsün el ve ayak parmakları ayrımlaşmaya başlayıp, ultrasonografide artık bir insan şekline benzer. Embriyonik dönemde ektorderm denilen tabaka bu haftalarda fetüsün derisinin üst bölümünü oluşturacak tabakaya döner. Rahim bu dönemde bir tenis topu büyüklüğüne ulaşır.

11. Hafta: Fetüsün bu haftada tüm organları oluştu ve fonksiyon görmeye başladı. Hızlı büyüme periyodu hala devam etmektedir. Günlük büyüme hızı 1,5 mm şeklinde olup bu hafta yaklaşık 50 mm boyutlarında ve 6-8 gr ağırlığındadır. Beden güçlenmeye ve gövde uzamaya devam eder. Duruş dikleşmeye başlar. Fetüsün el ve ayak tırnakları bu hafta oluşmaya başlarken, saç folikülleri belirginleşir. Bu hafta amnios mayi yaklaşık 30 ml kadardır. Rahim bir greyfurt büyüklüğündedir. Fetüs erkek ise skrotum ve penis oluşumu olurken kız fetüslerde vajina gelişimi başlar. Bağırsaklar karın içine geçişini henüz tamamlamamıştır. Fetüsün şeffaf olan cildi artık kalınlaşmaya başlar.

12. Hafta: Bebeğin böbrekleri, tiroid, pankreas ve safra kesesi fonksiyonlarını yapmaya başlar. Bağırsaklar fizyolojik yerlerine karın içi boşluğa yerleşir. Ses telleri oluşmaya başlarken, kalıcı diş tomurcukları gelişir. Fetüsün yüzüne dokunulduğunda emme refleksi bu haftada oluşmaya başlar. Beyin dokusu yetişkin bir insanın şeklinde olmasına rağmen hala küçüktür. Bu dönemde fetüs 50-61 mm baş-popo mesafesi olup 13-14 gr.'dır.

Bulantılar azaldığından dolayı annede hızlı bir kilo alımı olabilir. Gebelikte kilo alımı tüm gebelik sürecinde 12-14 kg civarındadır. Kilolu gebelerde kilo alımı daha az (10kg) , zayıf olarak gebeliğe başlayan anne adaylarında ise (18kg) kadar normal kabul edilir.

13. Hafta: Plasenta fetüsten daha yavaş olsa da, gelişimine devam etmektedir. Bebek bu haftada 25-30 gr ağırlığında iken doğum haftasında 450-900 gr ağırlığına ulaşır. Karaciğerde safra salgılanmaya ve pankreas insülin üretmeye bu haftada başlar.

Kemiklerdeki ilk kemikleşme merkezleri belirir. Ses telleri gelişimini tamamlar. Ultrasonda fetusun el-kol-ayak-bacak ve gövde hareketleri artık rahatlıkla gözlemlenir. Fetüsün baş popo mesafesi 6-7 cm olup 25-30 gr ağırlığındadır.

Gebeliğin bu dönemi 2. Trimester denen 13. Haftadan başlayıp 3 ayı içeren süreçtir. Gebeliğin diğer dönemlerine göre gebenin rahatladığı bir süreçtir.

11-14. Haftalarda kromozom hastalıklarını değerlendirmek amacıyla ikili tarama testi yapılması gerekir.

14. Hafta: Bebeğimizin el parmakları belirginleşmiş parmak izi oluşmuştur. Parmaklar ayırt edilmeye başlar ve başparmağın diğer parmaklara doğru hareketi izlenir. Cinsiyet organları gelişimine devam eder. İnce ve kalın bağırsaklar yerini almıştır ve oluşumları devam etmektedir. Bebeğin boyu baş popo mesafesi 8-10 cm boyutlarında ve kilo 40-60 gr arasındadır. Annelerde bu hafta göğüs uçlarında ve kahverengi kısım olan aneola bölgesinde renk olarak koyulaşma başlar. Göğüsler hacim olarak artmış ve ağırlaşmıştır. Memelerin üzerinde genişlemiş damarlar izlenebilir.

15. Hafta: Fetüsün hızlı gelişen başının büyümesi bu haftalarda yavaşlamaya başlar ve fetüsün boyunu belirginleşir. Artık baş boyunun üzerinde yer alır ve hareketlidir. İç kulak yapısı oluşmaya başlamasına rağmen dış ortam seslerini duyamaz. Fetüsün ayak-bacak-el ve kol hareketleri artık çok net izlenir. Amniyon sıvısını yutarak sindirim sisteminden geçirir ve bu fonksiyonlarının alıştırması başlar. Bebeğin boyu yaklaşık 10 cm olmuştur ve kalp artık çok hızlı bir şekilde kan pompalamaya devam etmektedir. Hala anne adayları bu dönemde pozitif ve negatif ruh haller içinde bulabilirler. Ruhsal yorgunluktan uzak durulmalıdır. Yorucu işlerde çalışmak ve ağır egzersizler yapmak plasentaya giden kan akımının azalmasına ve fetüsün gelişiminin bozulmasına neden olabilir. Sıcak banyo, jakuzi ve hamamlara da gebelik döneminde gidilmemelidir.

16. Hafta: Son iki haftada fetus iki kat büyümüştür, hızlı büyüme devam etmektedir. Gözler normal yüzündeki alana doğru gelmişken, kapalı göz kapaklarının altında göz hareketleri artık izlenebilir. Ayak parmaklarında artık tırnaklar uzamaya başlamıştır. Ultrasonografide artık bebeğin cinsiyeti pozisyon uygun ise gözlenebilir. Bu dönemde fetus 11-12 cm boyutlarında ve ortalama 100-110 gr ağırlığındadır. Bu dönemdeki artmış östrojen hormonu, annedeki artış kan volmu ve de burundaki mukozanın sızmış olması nedeniyle burun kanamaları gözükebilir. Burun ve kulaklarda dolgunluk hissi olabilir. Rahim dokusunun büyümesi ile birlikte rahmi yerinde tutan bağlardaki gerginlik ağrıya neden olabilir. Bu nedenle sıvı tüketimine dikkat edilmeli, uzun süre ayakta kalıcı işlerden uzak durulmalıdır. Masa başı işlerde çalışan gebeler, saat başı 10 dk yürümeli ve uzun süre sabit pozisyonda kalmamalıdır. Oturulan koltuklarda dik olmalı ve destekleyici sırt yastıkları kullanılmalıdır. Bu dönemde öne doğru büyümüş rahim dokusu mesaneye baskı yaparak üstelik kapasitesini düşürerek sık sık idrara çıkmaya neden olabilir. Yine de bol sıvı alınmalıdır. İdrar hissi olduğunda ertelenmemelidir.

17. Hafta: Fetusun gelişimi hızla devam ederken oluşan yapılar büyür ve yeni yapılar oluşmaz. Plasenta ve göbek bağı net olarak gözlenmeye başlar. Plasenta bu dönemde fetusun solunum, sindirim ve böbreklerinin yaptığı işi yapar. Bu haftalarda plasenta ve fetus aynı büyüklüktedir. Fetusun baş popo mesafesi 13-14 cm iken ağırlığı 140-170 gr arasındadır.

Anne adayı artık bu haftalarda bebeğinin hareketini hissetmeye başlar. İlk olarak damar atması, barsak gazı veya seyirme şeklindeyken büyümesiyle daha aktif hissedilir. Genellikle bazı anneler 15. haftadan itibaren, bazi annelerde 20-21. haftada bebeğin hareketi hissedilir.

18. Hafta: Bu hafta fetusun normal yüz şekli belirginleşir. Gözler öne doğru bakmaya başlar. Dış kulak şekil alarak kafada olması gereken bölgeye gelmiştir. El ayaklardaki kıvrımlaşmalar ve çizgiler belirginleşir. Fetusun bağırsaklarında mekonyum denilen ilk dışkı oluşmaya başlar. Bebeğimiz bu dönemde yaklaşık 14 cm olup 200 gr ağırlığındadır. Avucumuza sığacak kadardır. Hızlı kilo alımı bel-sırt eklem ağrılarının artmasına neden olacaktır. Mide şikâyetlerinde artış ve reflüyü tetikleyecektir. Bu nedenle beslenmeye dikkat etmeli ve tuz tüketimi de azaltmalıdır. Vücutta sıvı tutulumuna neden olabilecek fazla tuzlu gıdalardan uzak durulmalıdır.

19. Hafta: Fetus bu dönemde 14 cm boyutlarındayken 250 gr ağırlığındadır. Önümüzdeki ay büyümesine devam ederken büyüme yavaşlayacaktır. Aynı dönemde plasenta da çap olarak büyümeye devam edip 15 cm çapa ulaşmıştır. Fetus dış ortamdan gelen sesleri hissetmektedir. Bu dönemde kısa aralıklarla fetusta hıçkırık oluşabilir. Anne fetusun hıçkırığını düzenli ritmik seyirmeler şeklinde hisseder. Anne karnındaki fetusun etrafında verniks kazeoza denen yağlı bir tabaka oluşmuştur. Vernixin koruyucu özelliği mevcuttur. Vernixin içinde ölü deri, yağ hücreleri ve dökülmüş lanugo tüylerinden oluşur. Artık kız bebeklerde yumurtalıklarda yumurta hücreleri bulunmaktadır.

20. Hafta: Gebelik süresinin neredeyse yarılandığı bu haftada, gelişmekte olan bebeğin de gelişimi yarı yolu geçmiştir. Bu haftalarda baş-popo uzunluğu yaklaşık 15-17 cm arasında olup kilosu 280-310 gr arasında değişmektedir. Vücudunda lanugo tüylerinin olmasına rağmen saç ve kaş oluşumu başlamıştır. Kalbi gelişimini tamamlamaya yaklaşmıştır. 120-160 / dk hızla atmaktadır. Bu dönemde el doppleri ile kalp atımları dışardan duyulabilir. Anne karnındaki bebeğin aktif hareketlerini anne rahatlıkla hisseder. Bu dönemde uyku ve uyanıklık dönemleri mevcuttur. Bebek sürekli hareket etmez, kendine uygun pozisyonlarda uyur. Annelerde rahim dokusu artık göbek hizasına kadar yükselmiştir.

21. Hafta: Bebek dış ortamdan gelen sesleri artık rahat olarak duyar. Plasenta da büyüklük açısından bu dönemde fetüse yakındır. Ekstremite dediğimiz kol ve bacaklar uzamaya devam etmektedir. Bu dönemde tam boy ölçüsü olarak artık ultrasonografi ekranına sığmamaktadırlar. Bebeklerin bu dönemde baş-femur denilen bacak kemiği ve göbek ölçüsü alınarak ortalama kilo hesabı yapılabilir. Bu dönemde 320-400 gr ağırlığında boy ölçüsü olarak 24-27 cm civarındadır.

Rahmin büyümüş olması artık annenin rahat hareketlerini kısıtlar. Gerekirse anne adaylarının yatarken yastık desteği alması önerilir. Anne adaylarında özellikle bu haftalarda değişen hormonların etkisiyle diş etlerinde şişme ve kanama sık sık olur. Vitamin desteği alan ve göz diş bakımına dikkat eden gebelerde devam eden diş eti kanamaları için bir diş hekimine gitmeleri önerilmektedir.

22. Hafta: Bu dönemde bebeğin kaş ve saçları iyice belirginleşmeye başlamıştır. Bebeğin beyin dokusu ve iç organları bu dönemde hızlı bir şekilde gelişimine devam etmektedir. Kız bebeklerde rahim, oluşumunu tamamlayıp gelişim dönemine geçmiştir. Erkek bebeklerde ise testisler karın içinden skortuma (torbaya) geçmeye başlar. Ultrasonografide fetusun göz hareketleri rahatlıkla izlenir.

Bu dönemde fetus yaklaşık 500 gr ağırlığındadır. Boy olarak 26-28 cm uzunluktadır. Bebeğin bu haftadan sonra hızlı kilo artışı başlar.

Yaklaşık olarak on günde 100 gr şeklindedir. Ellerinin aktif hareketleri gözlenir. Bu dönemde başparmaklarını ağzına götürüp emme hareketi izlenebilir.

23. Hafta: Bebeğin orta kulağı gelişimine devam etmekte kulaktaki kemikçikler gelişimini tamamlamaktadır. Dış ortamdan gelen sesleri duyar, ani ve yüksek seslere irkilerek cevap verebilirler. Bebeğimizin ortalama kilosu 500-550 gr, boyu 26-28 cm civarındadır.

Annelerde kilo artışı, rahim büyümesi ve hızla kilo almaya başlayan fetüs nedeniyle kadın alt taraflarda ağrı, kasılma ve hassasiyet başlayabilir. Gebelikte değişen hormonlar ve karın içi basıncının artışı genital bölgelerde kanamayı arttırır. Vajinada hormonların etkisi ile artış bir vajinal akıntı söz konusudur. Bu dönemlerde erken doğuma neden olabilecek riskler yoksa cinsel ilişki devam edebilir.

24. Hafta: Bebeğin cildinde bu haftalarda değişiklik başlar. İlk aylardaki kadar şeffaf değildir. Cilt opaklanmaya başlar. Bu aylarda olan erken doğumlarda cilt altındaki damar ve kas dokuları gözlenebilir. Bebeğin ağız ve yanaklardaki tat duyuları bol miktardadır. Bu dönemde yaklaşık 30 cm olan fetüs 600-750 gr ağırlığındadır. Ayak büyüklüğü bu haftalardaki ölçüsü doğumda 2 katına çıkacaktır. Annelerde bu haftalarda en sık karşılaşılan problem, hızlı kilo alımıdır.

25. Hafta: Artık bebeğin cildinde kılcal damarlar oluşmakta ve kan doldurmaktadır. Artık bebeğin cildi beyaz şeffaf iken daha kırmızı olmaya başlayacaktır. Aynı kan damarları akciğerlerinde de bu haftalarda oluşmaya başlar. Bebeğin el ve ayak tırnakları oluştu ve tırnak yatağında uzamaya başladı. Bebeğin özellikle elindeki tutuş net izlenir. Hatta doğduktan sonrakinden daha güçlüdür. Bu ay tamamlanana kadar diş tomurcukları ve diş eti gelişimine devam eder. Kapalı olan burun delikleri bu haftada açılmaya başlar. Anneler gün içinde ritmik ve düzenli olarak karınlarında hareket hissedebilirler. Bu bebeğinizin hıçkırığıdır. Bu dönemde 35 cm yaklaşan bebek, 650-800 gr arasında kilosu değişiklik gösterir.

26. Hafta: Bebeğin cilt altı dokusu oluşmaya devam ettiği için kilo almaya devam eder. Duyu sistemlerinin gelişmesi söz konusudur. Görsel ve işitsel duyular belirginleşir. Cildi hala kırışık ve incedir. Bebeğin boyu 34-36 cm arası ve yaklaşık 800 gram ağırlığındadır (bir salatalık kadar.) 7. aya kadar amnios miktarı da haftada 50 mililitre artar. Gebeliğe ait tansiyon yükselmelerinin yanı sıra ödem dediğimiz ayaklarda ve bacak üstlerinde şişme, idrarda protein kaybı ile olan preeklampsi adı verilen gebelik zehirlenmesi önceden tespit edip tedbir alınabilir. Gebeler tuzlu ve baharatlı gıdalardan uzak durmalı, istirahat dönemlerine dikkat etmeli ve diyetleri düzenlemelidir.

27. Hafta: Bu haftalarda bebek rahim dışında yaşayabilir sınıra ulaşmıştır. Akciğer gelişime devam etmektedir. Erkek bebeklerin bu haftadan itibaren doğuma kadar testisleri skiotum içine normal yapılarına inmeye başlar. Beyin gelişimi devam etmekte ve beyin dalgaları oluşumu sürmektedir. Bebek 1 kilograma yaklaşmıştır. Anne karnından aktif hareketleri rahatlıkla gözlemlenebilir. Vücudu kaplayan tüyler artık dökülmeye başlar. Bu dönemde gebelik hormonlarının ve alınan kiloların etkisi ile annede nefes almada güçlük ve çarpıntı şikâyetleri oluşur.

28. Hafta: Bebeğimiz 35-40 cm civarındadır ve yaklaşık 1000 gr ağırlığa ulaşmıştır. Bebeğimizin cilt altı yağ dokusu iyice artmış ve kasları güçlenmiştir. Göz kapakları artık açılmaya başlamıştır. Kaş ve kirpikler oluşmuştur. Bebeğin emme ve yutma refleksleri iyice gelişmiştir. Bu haftalarda bebekler çok hareketlidir. Özellikle bebelerin yarısı bu haftalarda makat dediğimiz ters duruştadır.

Doğum haftasına kadar gebelerin %90'nı normal doğum şeklini alır. Bebeklerin anne karnındaki duruşlarına bağlı bir takım şikâyetler olur. Makat pozisyonundaki bebek, annesinin mesanesine baskı yaparak sık idrara çıkma ani alt karın ağrıları oluşur. Anne adayı vajene doğru baskı hisseder. Normal doğum pozisyonuna dönen fetüslerde bu şikâyetlerde azalma olur.

Bu haftalarda annelerde büyümüş rahim dokusunun basısına bağlı karın alt tarafta ağrılar, sık idrara çıkma olabilir.

29.Hafta: Bebeğin görsel, işitsel yeteneğinin yanında tat dokusu da gelişir. Beyin artık solunum hareketlerini düzenler. Cilt altı yağ dokusunun artışı ile cilt daha düzgün izlenir. Yağ dokusunun ısı kaybını önleyen özelliği de mevcuttur. Cilt altında artık beyaz yağ dokusu birikir. Yağ dokusu enerji kaynağıdır.

[Foruma üye olmadığınız sürece forum içeriğindeki bağlantıları görüntüleyemezsiniz. Foruma üye olmak için TIKLAYIN!]

30. Hafta: Bebeğin duyuları gelişimine devam ederken henüz tam olgunlaşmamıştır. Beyin dokusu, gelişimine bu dönemde devam ederken beyin kıvrımları bu haftalarda iyice artar. Ayak tırnakları oluşurken, bu dönemde genetik özelliklere göre saçları da şekillenmektedir. Bebek artık 40 cmi geçmeye başladı ve kilosu da 1300-1450 gram civarında.

Bu haftalarda Braxton-Hicks kasılmaları olarak da bilinen yalancı kasılmalar başlayabilir. Bu kasılmalar sırasında ağrı da hissediliyorsa, erken doğum riski olup olmadığını anlamak için doktorunuza danışmalısınız.

31. Hafta: Amniotik mayinin en fazla olduğu haftalardır. Rengi şeffaf, hafif sarı renklidir. Doğumda 700-1000 ml civarına ulaşır. Bebeğin aktif hareketlerine yardımcıdır. Bebeğin anne karnındaki pozisyonu artık doğuma yakın değişebilir. Bebek kilo olarak 1500 grama yaklaşmıştır. Bu dönemde parmaklarını emebilir.

Gebelerde doğumdan sonraki emzirmeye hazırlık açısından göğüslerde bir takım değişiklikler olmaya başlar. Göğüslerde süt kanallarında genişleme, ele şişlikler gelmesi, bazen göğüs uçlarından koyu sarı renkli süt gelmesi de olabilir. Göğüsler hacim olarak genişler ve ağırlaşır. İç giyimleri de ona göre ayarlamak gerekir.

32. Hafta: Amniotik sıvı maksimuma ulaşmasına rağmen bebeğin büyümüş olması hareket alanının küçülmesine neden olur. Bebeğin hareketleri eskisine göre daha az fakat daha güçlüdür. Cilt altı yağ dokusunun artmaya devam ettiği bu haftalarda cilt daha düzgün olmaya başlar. Göz kapakları açılıp kapanan bebeğin uyku dönemlerinde gözleri kapalı, uyanık için açık izlenmeye başlanır. El tırnakları tırnak yatağını doldurdu. Bebeğin enfeksiyonlara karşı az da olsa bağışıklık sistemi oluşmaya başladı. Şu anki kilosu 1500-1700 gram arasında olup ortalama boyu 42-45 cm arasındadır.

33. Hafta: Bebek doğum şeklini belirleme açısından başını doğum kanalına doğru çevirmiştir. Genellikle doğuma 4 hafta kala bu hareketi tamamlar. Kemik pelvis içine yerleştikten sonra doğumun ne zaman başlayacağı konusunda kesin tarih belirlenemez.

Rahmin büyümesi nedeniyle göğüs altından kaburgaların altına doğru ağrılar oluşabilir. Büyümüş rahim nedeniyle bazı gebelerde tek taraflı özellikle sağda çift taraflı boşluk ağrıları olabilir. Rahim basısına bağlı olarak böbrek ve idrar kanallarında genişlemeler olabilir.

34. Hafta: Cilt altı yağ dokusu artan bebek artık daha tombul gözükmeye başlar. Doğumdaki yağ oranı civarındadır. Cilt altında depoladığı yağ hem ısı koruyucu hem de enerji depoladığı bölümdür. Artan cilt altı yağ dokusu ile cildi daha pürüzsüzdür. Bu haftalardaki amnios mayi oluşan rahim kasılmalarından bebeğin basınca maruz kalmasını önler. Oluşan bağışıklı sistemi nedeniyle bebek daha dirençlidir. Doğumdan sonra ilk anne sütünün de bağışıklık özelliği yüksek olmaktadır.

35. Hafta: Bebeğin ortalama kilosu 2500 gramdır. Bu dönemde artık vücut gelişimi daha yavaş olarak gelişimine devam eder. Artık bebek 37 haftaya yaklaştığında 'matur' (olgunlaşmış) olarak adlandırılır. 37. bebelik haftasından önce doğan bebekler 'prematür' olarak ifade edilir. Erken doğan bebeklerin yeni doğan ünitelerinde takip ve çoğu zaman oksijen desteğine ihtiyaçları olur. Bu haftalardan itibaren bu bebeklerde solunum problemleri ile karşılaşma oranı minimuma düşer.

Rahim ağzı son haftalara yaklaştığında olgunlaşmaya başlar. Gebelerde bu haftalarda vajinal akıntı da artış izlenir. Özellikle şeffaf mukuslu, kimi zaman sümüksü akıntılar oluşur. Son haftalarda bazen idrar kaçırma da olabilir.

36. Hafta: Bebeklerin bağırsaklarında mekonyum adı verilen ilk dışkısı oluşmuştur. Anne karınında bebek sıkıntıya girmediği sürece ilk dışkısını yapmaz. Doğumdan sonra ilk 24 saat içinde ilk dışkıyı yapar. Bebeklerde mekonyum koyu yeşil renkli olup, bazen doğum eylemi sırasında da amnion mayi içinde tespit edilebilir. Boyu 50 cm'e yaklaşan bebeğin kilosu 2500-2700 gram arası olur. Bebeğin başı pelvise doğum kanalına doğru yerleşmeye başlar. Anne bu dönemde midesinin rahatladığını ifade eder. Gebenin nefes alıp vermesi rahatlamıştır. Yalnız bebeğin başının basısına bağlı olarak kasıklardaki ağrı daha artabilir.

37. Hafta: Beklenen doğum 38 ile 42 gebelik haftası arasındadır. %90 bebek son 2 haftaya kadar doğmuş oluyor. Bebeğimiz 50 cm , 3000 gram civarındadır. Artık akciğerleri olgunlaştı. Sürfaktan maddesi üretimini maksimuma çıkardı. Gebelik süresinde olan bebeğin cildini kaplayan lanugo tüyleri döküldü.
Annelerin bu dönemde günlük bebek hareketlerine dikkat etmesi gerekir.

Hareketlerde azalma hissettikleri dönemde bir meyve suyu içip sol yan pozisyonda dinlenmeli ve bebeğin hareketlerini saymaları gerekir. Bir önceki güne göre fetal hareketlerde yarı yarıya azalma hissedilirse doktora gidilmesi gerekir.

38. Hafta: Verniks kazeoza denilen bebeğin vücudun dar kayganlaştırıcı özelliğe sahip olan madde çok azalmıştır. Doğumda sadece sırt omuz ve kasıklarda olabilir. 40. Haftaya tamamlayana kadar hala plasentada geçen bağışıklık maddelerini almaya devam eder. Bebeklerin başında bulunan kemikler hala sertleşmemiştir. Normal doğum kanalından geçerken başın zorlanmasını önlerler. Bebeklerde yakalama refleksi geliştiğinden dolayı, doğum sırasında çoğu zaman etrafındakileri yapıları tutmaya çalışırlar. Amnion mayi 1000 ml civarında plasenta 700 gram ağırlığındadır. Doğuma yakın göbek kordonu 60-75 cm arası olup, kimi zaman daha kısa kimi zamanda daha uzun olabilir.

39. Hafta: Bebek 3200-3500 gram ağırlığında olup boyu 48-52 cm arasındadır. Kız ve erkek bebeklerde meme dokusu belirginleşmiştir.

40. Hafta: Bebek 3200-3500 gram ağırlığında olup boyu 48-52 cm arasındadır. Bu haftadan sonra en geç 2 hafta içinde doğumun başlaması beklenir.