1995 yılında Dicle Barajı’nın yapımı tamamlanmış, Diyarbakır’ın Eğil ilçesinin bir kısmı sular altında kalmaya başlamıştı. İçişleri Bakanlığı’ndan ilçe kaymakamlığına gelen bir yazıyla bölgede bulunan Hz. Elyesa ve Hz. Zülkifl peygamberlere ait türbelerin ilçenin en yüksek noktasına taşınması istendi. Gizli bir operasyonla türbeler açıldı.

Görgü tanıklarına göre resmi görevliler beklenmedik bir durumla karşılaştılar. Yaklaşık 2850 yıl önce yaşamış bu iki peygamber henüz birkaç saat önce vefat etmiş ihtiyarlar gibi gözüküyorlardı. Dilden dile dolaşan resmi peygamber naklinin tanıkları 29 yıl sonra yönetmen Ali Murat Güven’in "Peygamber’e Dokunmak" belgeseline konuştu.

14 Eylül 1995. Yer Diyarbakır’ın Eğil ilçesi. İlçenin ana caddesinde bulunan dükkanlardan teker teker insanlar dökülüyor. Neden işlerini bırakıp kapıya çıktıklarını bilmiyorlar.

Salavat ve tekbir sesleri eşliğinde şaşkınlıkla birbirlerine bakarken birden caddenin başında sessizce bir konvoy beliriyor. Resmi araçların da içerisinde olduğu konvoyda bir pikap var. Pikabın arkasında ise bir tabut, tabutun üzerinde yeşil örtü, yeşil örtünün üstünde Ankebut Suresi. Yanında silahlı adamlar da olan tabut caddeden geçerken insanlar istemsizce ağlamaya, dualar etmeye başlıyorlar.

Bilmedikleri bir şey var, o da önlerinden bir peygamberin geçtiği.

Gazeteci, yazar ve yönetmen Ali Murat Güven’in Diyarbakır’da yaşanan gizemli bir olayı anlatmak için çektiği “Peygamber’e Dokunmak” belgeselini özel bir gösterimle izledik. Güven’le belgesele konu olan olayı ve belgeselin yapım sürecini konuştuk.

1995’te Diyarbakır Eğil’deki peygamber naaşı nakli olayını biraz anlatır mısınız?

1995 yılında yapılan bu nakil, Türkiye Cumhuriyeti’nin mümkün olduğunca gizli tutmaya çalıştığı bir operasyondu.

Tam tarihine odaklandığımızda, Refah-Yol hükûmeti döneminde gerçekleştirildiğini görüyoruz. Önce İçişleri Bakanlığı’ndan Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne, oradan da Vakıflar Diyarbakır İl Müdürlüğü’ne, nihayet Eğil Müftülüğü ve Eğil Kaymakamlığı’na “hizmete özel” damgalı birer yazı gidiyor.

Bu yazıda, uzun süredir yapımı devam eden Dicle Barajı’nın pek yakında biteceği ve yeni baraj su tutmaya başladığında bölgede bulunan iki tarihsel mezarın su altında kalacağı, bu sebeple de mezarların güvenilir devlet personelinden oluşan çekirdek bir ekip eliyle, gizli bir şekilde ve İslâmî usûllere uygun vakur bir törenle Eğil’in en yüksek tepesine taşınması gerektiği söyleniyor.

Ankara’daki en üst otorite, Eğil’deki yerel devlet yetkililerine gönderdiği talimatta, “Devlet, bu bölgede 2800 küsur yıldır iki hak peygamberin yattığını biliyor” diyor, “Aralarında 1,5 km mesafe olan her iki mezarı da gizlilik içinde ve özenle açacaksınız.

Eğer mezarlardan herhangi bir somut beden ya da beden kalıntısı çıkmaz ise yöre sakinlerinin manevi değerleri ve geleneksel kabullerine zarar vermemek için, bu konuda hiç kimseye bir şey söylemeyeceksiniz. Fakat, eğer mezarlar dolu çıkarsa da çıkan kalıntıları gelecekte baraj sularının kaplayamayacağı, ‘Ziyaret Tepesi’ denilen yüksek noktaya nakledeceksiniz.”

Mektubu alan genç kaymakam Selim Çapar, hemen bir ekip oluşturmaya başlıyor. Ekipte, kaymakamlıktan görevli kişiler, müftü, müftü yardımcısı, bölgede kendisine hürmet edilen bir din adamı ve Diyarbakır amele pazarından suskunluk yemini ettirilerek getirilmiş kürek işçileri var.

Sayıları 10 kişiyi bulan ekip, kazı hazırlıkları son aşamaya geldiğinde, Kaymakamlıkta Kur’an üzerine el basarak, konuyu kimseye anlatmamak üzere topluca yemin ediyor.

Çünkü, dediğim gibi, bu mezarlar o bölgede yüzlerce yıldır halk tarafından bilinen ve büyük hürmet gösterilen yerler.

Bunlar boş çıkarsa halkın dinsel inançlarının sarsılma ihtimâli olduğunu düşünüyorlar.

Nihayet, 1995 yılının 13 Eylül sabahı, PKK’nın da en fazla azıtmış olduğu bir dönemde, özel harekât şubesi polisleriyle yola çıkıp önce Hz. Elyesa’nın asırlar önce yapılmış, ayakta zor duran derme çatma türbesine geliyorlar. Oraya uzun yıllardır göz kulak olan türbedar, kazı işlemi için zar zor ikna ediliyor. Ki yöredeki insanlardan yükselen muhtelif dirençleri kıran kişi de o bölgedeki Kürt nüfusun çok sevip saydığı, “seydâ” namlı din alimi Ömer Kalkan. Çevredekilere bunun “peygamberlere hürmet nedeniyle yapılan hayırlı bir iş olduğunu, aksi bir durumda her ikisinin naaşının da yakında sular altında kalacağını” anlatıyor.

Kalkan Hoca, içeri girdiklerinde bir süre yalnız bırakılmayı talep edip, mevtaya hitaben birtakım özel dualar ediyor, Elyesa Peygamber’den nakil için rıza istiyor. Razı olduğuna mânen kanaat getirince de vaktiyle kayaların içine açılmış, üstü kurşun ve granit katmanlarıyla kapatılmış mezarı kazmaya başlıyorlar. Bir buçuk gün süren çalışma sonunda naaşa ulaştıklarında ise işçiler gördükleri karşısında çığlıklar atıyor, ağlamaya başlıyor. Çünkü Hz. Elyesa mezarında hemen hemen 2850 yıldır mükemmel bir şekilde korunmuş, adeta henüz bir kaç saat önce vefat etmiş bir ihtiyar gibi gözüküyor. Öyle ki antik çağa özgü file kumaş kefeninde bir leke dahi yok.

Naaşı dualar eşliğinde mezardan çıkartıp müftülüğün gönderdiği yeni tabuta naklederken, ona dokunan herkes, Elyesa Hazretleri’nin kaslarının son derece yumuşak ve esnek olduğunu fark ediyor. O an, türbede akıl almaz bir ortam yaşandığını dinledim son kalan tanıklardan. Onu gözyaşları içinde yeni tabutuna koyuyor ve tabutun kapağını saygıyla kapatıyorlar. Ardından da ekip üyeleri sakinleşmeye çalışıp, yanlarında tabutla Ziyaret Tepesi’ne doğru hareket ediyorlar. Orada da her iki peygamberin gömüleceği yeni yerler önceden hazırlanmış durumda.

İşte, geleceğine ilişkin olarak hiç kimsenin bilgilendirilmediği o konvoy tam Eğil’in merkezinden geçerken, olup bitenlerden tamamen habersiz Eğil halkı da istemsiz bir şekilde yavaş yavaş sokaklara dökülüyor, gelip geçen pikap aracın ardından dualar etmeye, ağlamaya başlıyorlar. Cenaze namazı, Ziyaret Tepesi’nde yaklaşık bir düzine devlet görevlisi tarafından silahların gölgesinde kılınıyor. Bu kişiler, özel harekatçıların koruması altında namazı kılıyor ve Peygamber’i yeni yerinde toprağa veriyorlar.

Bölgede o yıllarda hüküm süren yoğun terör gerilimi de dikkate alındığında, müthiş dramatik bir an bu. Bir yandan, 30 asır önce yaşamış bir peygamberin bedeni o bir avuç memura emanet, onu gün ışığında kaldığı sürece koruyup güvenli bir noktaya gömmek zorundalar. Diğer yandan da o günlerde elde ettiği saha hakimiyeti yüzünden iyiden iyiye şımarmış, rastgele eylemlerle ortalığı kan gölüne çeviren ayrılıkçı bir terör örgütünün onca devlet görevlisini bir arada bulunca iştahının kabarması riski var. Derken, bu gerilimli atmosferde, iki gün sonra da Hz. Zülkifl’in bir buçuk kilometre ötedeki kaya mezarı açılıyor, onun vücudunun da hiçbir şekilde bozulmamış olduğu görülüyor. O da aynı şekilde, gerçek hayattaki ustası, hocası, selefi Hz. Elyesa’nın yanı başına götürülüp defnediliyor. Tekrar belirtmeliyim ki, her iki kutsal kişilik de neredeyse birkaç saat önce vefat etmiş gibiler.

“Adli tıp profesörü Başar Çolak’a göre bu olay, yaşandığı coğrafya ve toprak türünden dolayı adlî tıptaki sabunlaşma vakalarına bir örnek”

Peki belgeseli izlerken anlattıklarınızı fazla mistik bulanlar olmayacak mı?
Belgeselimin İslamcı kanallardaki “Sırlar Dünyası” programları havasında olmasını bir an bile istemedim zaten. Belgeselde anlatım dili olarak History Channel, Netflix, Net Geo gibi küresel ölçekteki yapımcıların diline inanıyorum, film boyunca da bu dili uygulamaya özen gösterdim.

Ortada bir tez var fakat belgeselimde bunun anti-tezine de gayet geniş ölçekte yer veriliyor. Film üç bölümden oluşurken, son bölümde Adli Tıp Çalışanları Derneği (ATUD) Başkan Yardımcısı, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Bilimleri Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Başar Çolak’tan da geniş ölçekte görüş aldım. Kendisi pozitivist düşünceye yakın, sol görüşlü bir bilim insanı. Filmdeki röportajımızda, dinsel mucizelere inanmadığını, böyle sıra dışı olay ve olguları bilimin diliyle açıklamayı tercih ettiğini bizzat beyan ediyor.

Onu ziyarete gittiğimde, 1995 yılında Eğil’de bütün olup bitenleri tek tek anlatıp, elimdeki belge ve bilgileri kendisine gösterdim. Hayatı boyunca 8000 dolayında insan cesedini incelediğini öğrendiğim Başar Hoca da çeşitli iklim ve kültürlerde gözlenen bazı istisnai durumları, doğal mumyalanma, sabunlaşma gibi sıra dışı oluşumları anlattı.

Sonuçta da bu olayın, yaşandığı coğrafya ve toprak türünden dolayı adlî tıptaki sabunlaşma vakalarına bir örnek olabileceğini ileri sürdü. Hiç kimsenin kutsalını hafife almak gibi bir yaklaşımı olmadığını, fakat bir bilim insanı olarak böylesi durumlarda metafizik bir açıklamanın arkasına saklanarak kolaycılığa kaçmamaya çalıştığını ekledi. Olay karşısında pozitivist ve bilimsel bir açıklama getirmeye gayret eden Prof. Dr. Başar Çolak’ın açıklamaları, belgeselin neredeyse 5’te 1’lik bölümünü oluşturuyor ki, bu da anti-tezin net bir şekilde ortaya konulması için yeterli bir süre.

Ben demokrat ve laik bir dindarım. Bu filmi sözgelimi bir tarikatçı-cemaatçi oluşum ya da bugün iktidardaki zihniyete yakın bir yapım şirketi çekseydi, filmin içine asla ve kat’a karşıt görüşün bir yansımasını koymazlardı. Benim ise asla böyle bir korkum, çekincem yok. Hem dinler tarihinin, hem arkeolojinin, hem de biyolojinin ilgi alanına giren gizemli bir olayı anlattım; hem anlattığım olayla ilgili olarak akla gelebilecek bütün açıklama türlerini de filme dahil ettim. Amacım, kimseyi olduğundan daha fazla dindar yapmak değil. Fakat bu filmi izleyen herkesin gizemli konuları inceleyip araştırmaya daha fazla istekli kişilere dönüşmesinden de mutluluk duyarım açıkçası. Belgeselimiz bu anlamda çok sıkı bir beyin jimnastiğine vesile oluyor.

Başar Hoca’nın kendi röportajında dikkat çektiği diğer önemli bir konu başlığı ise naaşların nakil ekibinde hiç tıp insanı, arkeolog, sanat tarihçisi v.b. kişiler olmamasıydı.

“Keşke vaktiyle o ekipte bulunabilseydim. Düşünsenize, bir insan hayatta kaç kere 2850 yıl önce yaşamış iki peygamberin mezarlarından çıkarılmasına şahit olabilir ki? Bu şekilde belki kefenlerinden, giysilerinden kumaş örnekleri alınabilir, tam olarak kaç yıl ömür sürdükleri, boyları, kiloları, kan grupları, varsa hastalıkları üzerine çalışmalar yapılabilir ve ölüm sebepleri net olarak anlaşılabilirdi” diyerek, naklin bilimsel cephesindeki eksikliklerden kaynaklanan üzüntüsünü dile getirdi.

Benim kişisel görüşüm ise bu olayın ne doğal mumyalanmaya, ne de sabunlaşmaya tam olarak uymadığı yönünde. Haberci ve belgeselci olarak dünya üzerinde çok gezdim. Uzak ülkelerdeki müzelerde doğal mumyalar da gördüm, sabunlaşmış cesetler de. Belgeselde anlattığım durum ile onların durumu bir miktar farklı. Çünkü doğal mumya ve sabunlaşma örneklerinde bedenler zaman içinde adeta birer heykel gibi katılaşıyor. Onlara dokunmak, ellerini kollarını hareket ettirmeye çalışmak ise vücudun tıpkı bir kraker gibi kırılmasına yol açıyor. Her ne kadar bütünlükleri bozulmadan korunsalar da sabunlaşmış bedenler dayanıksız ve çok kırılgan. Bizim olayımızdaki bedenler ise asırlar sonra hala büyük ölçüde yumuşak ve elastiki durumda.

Yeniden kazıya dönersek, nakillerde görev alan çekirdek ekip, bu olay hakkında konuşmama yeminini neden ve nasıl bozdu? Siz nasıl başladınız belgeseli çekmeye?

Ekip, yeminine iki yıl kadar tam bir titizlikle uydu. Ta ki ekipteki din âlimi Molla Ömer Kalkan, bölgeye gelen iki gazeteci tarafından, o tarihe kadar fısıltı gazetesiyle yayılmış durumdaki söylentileri doğrulaması için sıkıştırılana kadar. 2010 yılında vefat eden Kalkan Hoca, kendisine yapılan aşırı baskıya dayanamayarak, dört günlük kazı sürecinde yaşadıklarını o iki gazeteciye belli ölçüde anlatıyor, onlar da İstanbul’a döner dönmez bu olayı, içine biraz da kendi fantezilerini katarak haberleştiriyorlar. Halen, Türk medyasında, bu olaya ilişkin kayıtlara geçmiş tek basılı haber budur. İnternete ya da sosyal medyaya girdiğinizde bulacağınız diğer bütün bilgiler, 1997 yılında yayımlanmış olan o haberden türetilmiştir.

Kendi adıma, benim de bu belgeselin yönetmeni olarak en büyük üzüntüm, Ömer Kalkan Hoca’ya sağ iken ulaşamamış olmaktır. Çünkü kazı ekibi içinde peygamberlerin ölü bedenleriyle en fazla yakınlaşan, onları en ayrıntılı şekilde inceleyen kişi oydu. Ömer Hoca’yı sağlığında bulup konuşturamamış olmanın eksikliğini film boyunca sürekli hissettim. Kader diyelim. O yaşarken de bizde böyle bir imkan yoktu.

Ben 1996-2001 yılları arasında Star Televizyonu’ndaki efsanevi “Teksoy Görevde” programında Sadettin Teksoy ile çalıştım. Kendisi belgesel film yapımcılığında benim ustamdır. 4 kıtada 50’nin üzerinde ülkede birlikte haber ve belgesel çektik.

Bu projede de 2021 yılında, Ankara’da Selim Çapar ile yaptığımız ilk çekimlerin öncesinde bir yol haritası çıkardım ve çalışmalara başladım. Sürecin bir numaralı kahramanı Çapar’a ulaşırsam, ekibin diğer üyelerine de bir şekilde ulaşabileceğimi biliyordum. Selim Bey bu zorlu projedeki kilit isimdi. 1995 yılında Eğil’de kaymakamlık yaparken henüz 30 yaşındaydı. Ondan öncesi gibi sonrasında da daha birçok ilçede kaymakamlık yapmış, en sonunda Ankara’da merkeze alınıp İçişleri Bakanlığı bünyesinde kıdemli bir bürokrat olmuştu. Akademik hayatta doçentlik unvanına da hak kazanarak, başkentteki bir üniversitede kamu yönetimi dersleri vermeye başlamıştı. Fakat onun bugünkü mesleki konumunu tespit etmek ve e-postasına ulaşmak epeyce zamanımı aldı. Sonunda, geçerli bir e-posta adresi bulunca, 2021 yılı Temmuz ayında kendisine derdimi samimi bir şekilde anlatan uzun bir mesaj gönderdim. Fakat yaklaşık iki ay boyunca hiçbir cevap gelmedi.

Meğerse olup biten çok farklıymış. Bunu da iki ay kadar sonra Sayın Çapar’ın asistanından sürpriz bir telefon alınca öğrendim. Asistan hanım “Aradan 26 yıl geçmiş. Görüşmek istediğiniz konuyla ilgili olarak bir konuşma yasağı söz konusu olduğundan, Selim Hoca doğrudan İçişleri Bakanlığı makamına yazarak bu konuda kameralar önünde açıklama yapmasının hukukî ya da idari bir engeli olup olmadığını sordu. Çünkü, o yasak halen devam ediyor mu, biz de bilmiyorduk. Sayın Bakan’dan cevap henüz bu hafta geldi ve bu konuyla ilgili gizliliğin 25 yılın ardından artık kalktığı bildirildi. Selim Hoca sizi ve çekim ekibinizi önümüzdeki günlerde müsait bir gününde kabul edecek.”

Doç. Dr. Selim Çapar, beni ve çekim ekibimi 9 Kasım 2021 günü Ankara’da, başkanlığını yürüttüğü, İçişleri Bakanlığı’na bağlı AREM’de (Araştırma ve Etütler Merkezi) ağırladı. AREM’e gittiğimizde, o dönemdeki konuyla ilgili yaptığı bütün yazışmaları, elindeki belgeleri ve fotoğrafları bizim için önceden hazırlamıştı.

Olayları kameralarımız önünde en ufak bir ayrıntıyı bile atlamadan, mükemmel şekilde, kronolojik olarak anlattığı gibi, nakil sırasında orada bulunan diğer ekip üyelerinin hayatta olanlarını biz gelmeden önce arayıp, yaptığımız çalışma hakkında bilgi vermişti

İzleyiciler belgeselinizi ne zaman izleyebilecek?
Öncelikle, kısa süre içinde üst üste iki gala yapacağız. Hem İstanbul’da, hem de Diyarbakır’da. Bunlardan ilki filmi medya mensuplarına, arkeologlara, bilim ve ilahiyat çevrelerine ulaştırıp tartıştırabilmek amacıyla, ikincisi de bize bu fırsatı veren şehre gönül borcumuzu ödeyebilmek için.

Ne MFV Vakfı, ne de ben, bu filmden öyle aman aman ekonomik bir kazanç beklemiyoruz.

En büyük özlemimiz, yıllar yılı terörle bir arada anılan Diyarbakır ve çevresinin, özellikle bu film dünya çapında gösterime çıkıp iyice tanındıktan sonra üç büyük semavi dinin bağlılarının coşkuyla ziyaret ettikleri, Hz. Elyesa ve Hz. Zülkifl’in kabirlerinde omuz omuza dualar ettikleri bir inanç turizmi merkezine dönüşmesidir.

Sıfır noktasından Tarsus kazısının hikâyesi ve kazıdan geriye kalanlar: Kazının tanıkları neler anlattı?

Şaibeli bir kurşunun hedefi olan polis memurunun ölümüyle başlayan Tarsus kazısı, görgü tanıklarının ifadeleriyle en net biçimde ilk kez şekilleniyor. Cumhuriyet.com.tr’nin yeni nesil hikâye anlatıcılığı stüdyosu Cumhuriyet360, Tarsus’ta yaklaşık bir yıl süren ve hakkında hiçbir mantıklı açıklama yapılmadan bitirilen kazıyı, görgü tanıklarıyla ele aldı.

Yer: Mersin, Tarsus Tarih: 13 Kasım 2016

Mersin’in Tarsus İlçesi 82 Evler Mahallesi’nde, MİT ve Özel Harekât polislerinin gözetiminde 1 yıl boyunca 4 evin avlusunda 150 metrekarelik alan kazıldı. Gizemli kazı çalışmaları 3 Kasım 2017'de ani bir kararla bitirildi. Ancak bu kazı normal bir arkeoloji çalışmasından, bir keşiften çok farklı.

Cumhuriyet3 60 ekibinin hazırladığı belgesele konuşan Mersin Üniversitesi öğretim görevlisi Prof. Dr. Murat Durukan, Tarsus kazısının neden bir arkeolojik çalışma olmadığını şu sözlerle açıklıyor:

''Burada bir arkeolojik çalışma yapılıyor olsaydı bu çalışmadan iki kurumun haberdar olması gerekirdi; müze ve üniversite. Ancak kazıdan kimsenin haberi yok. Ben bu kazının, arkeolojik bir kazı olduğunu düşünmüyorum. Zaten arkeolojik kazıyı, arkeologlar yapar fakat orada bu çalışmayı güvenlik güçlerinin yürüttüğünü görüyoruz.''

Resmi olarak 1 yıl süren kazının içerisinden ne bir kare fotoğraf var ne de kapsamlı, halkı aydınlatan bir açıklama var. Haliyle kamuoyunun tüm ilgisi de bir süreliğine Tarsus’a yoğunlaştı. Cumhuriyet.com.tr’nin yeni nesil hikâye anlatıcılığı stüdyosu Cumhuriyet360, 'Tarsus kazısında ne oldu’ sorusuyla hareket ettiği dosyayı tanıklarıyla birlikte ele aldı.

Kazının hikâyesi aslında medyaya düşmeden çok daha önce başladı. Peki, olayı bu kadar dikkat çekici kılan ve okları Tarsus’a çeviren olay neydi, ipler nerede koptu?

TARSUS KAZISINDA SIFIR NOKTASI

Gündemden düşmeyen kazının hikâyesi, 2012’de polis memuru Mithat Erdal’ın öldürülmesiyle başladı. Polis memurunun eşi Sibel Erdal’ın 2016 yılında medya ile paylaştığı ifadelere göre, 2012 yılında trafik şubede görevli polis memuru Mithat Erdal, Emniyet'in gizlice kendisini görevlendirmesiyle bir define çetesine sızıyor ancak bu define çetesinin odaklandığı yer, sadece söz konusu kazının yapıldığı alan değil. Öldürülen polis memuru Mithat Erdal; eşine daha önce Tarsus, Yeşil Mahalle'deki bir evin altında çok değerli şamdanlar ve sikkeler çıkarttıklarını anlatır.

Söz konusu kazıdan medyaya düşen haberlerde ise bahsedilen mahallede kaçak kazı operasyonunda 7 kişinin tutuklandığını yönünde. O dönem tutuklanan isimlerden biri olan Süleyman Karadağlı, Tarsus'un oldukça tanınan ailelerinden birine mensup. Aile geçmişte yaptıkları kuyumculuk işiyle biliniyor ancak Karadağlı şu anda esnaflıkla meşgul.

Meşhur kazı alanındaki evlerden birisine yıllar önce talip olduğunu öğrendiğimiz Süleyman Karadağlı tutuklandığı döneme ilişkin Cumhuriyet360'a ''Suçlamalar asılsız, zaten benim define arama ruhsatım vardı. Bu işlerle oradan ilgileniyorum'' açıklamasında bulundu ancak Süleyman Karadağlı'nın, 2016 yılında başlayan kazıda, ilgili ekiple de yakın ilişkiler kurduğu ortaya çıktı.

Öyle ki mahalle sakinlerinin anlattığı ‘her gün kesilen kurbanları’ tedarik eden kişi, Süleyman Karadağlı’nın ta kendisi.

Süleyman Karadağlı’nın konuya ilişkin Cumhuriyet360 ekibine aktardığı ifadeler ise şöyle:

''Kazı ekibindekiler beni çeşitli vaatlerle dolandırdı, çok param gitti. O kazıda ne olduğunu çıkaramazsınız, kimlerin ismi var o işin içinde.

Sizce Mithat Erdal cinayetini şu an içeride yatan kişi mi işledi mesela?''

''EVDE HER YER KAZILMIŞTI''

Polis memuru Erdal’ın ölümüne giden asıl kopma noktası ise 2012 yılında Tarsus’taki meşhur kırmızı evin avlusuna çıkan sokak girişindeki evi kiralamasıyla başlıyor. Tarsus’ta kiralanan evin sahibi Emel İpekoğlu, Mithat Erdal’ın evi kiralama sürecine ilişkin şunları belirtti:

''Ev, bana babamdan kaldı. Mithat Erdal evi kiralamadan önce evde oğlum yaşıyordu. Mithat Erdal ile oğlum vasıtasıyla tanıştım. Polis olduğunu ve eve çok ihtiyacı olduğunu belirtince evi kiraladık. Mithat Erdal’ın bu evde öldüğü söylentisi doğru değil. Şelale yolunda öldürülmüş.

Ben haberi alınca eve geldim ve evin içine girdiğimde her yer kazılmıştı. İnşaat malzemeleri olduğu gibi duruyordu. Evin arka penceresinden avluya çıkmış ve oraları da kazmış.''

TARSUS KAZISININ BİLİNMEYENLERİ

Kazıya dair kamuoyuna yanlış aktarılan bir noktayla devam edelim. Kazının sadece söz konusu gizemli kırmızı evde yapıldığı bilgisi doğru değil. Kırmızı evin önündeki avluya çıkan 3 ev var. Bu evlerden biri Mithat Erdal’ın kiraladığı ev. Hemen yanındaki ev ise yine Emel İpekoğlu’nun gelininin kaldığı bir başka ev.

Mithat Erdal’ın kiraladığı evin yanında bir de yeşil ev bulunuyor. Avluya çıkan bu evin sahibi Nevin Aslan'ın, Mithat Erdal’ın evi kiraladığı döneme ve polis gözetiminde yapılan kazıya dair aktardıkları ise oldukça şaşırtıcı:

''Mithat Erdal’ın kiraladığı ev; çok bakımsız, yıkık dökük, harabe bir evdi. Hatta evi bir polis kiraladı dediklerinde ‘Bu evde polis mi yaşar?’ dediğimi hatırlıyorum. O evi normal bir insanın kiralaması mümkün değil. 2016 yılında başlayan kazı, bizi mahvetti.

Evimize giremez, penceresinden bakamaz hale geldik. Kazı alanındaki evimizde kızım, damadım ve torunum kalıyordu. Bizim evin altı da kazıldı. Her gece elektrikler aynı saate gidiyordu, çantalarda bir şey çıkarttıklarını kaç kez gördük.

Kızım ailesiyle evde oturamaz hale geldi.

Durum o kadar kötüydü ki ev çatlamaya başladı. Onlar içindeyken çökecekti. Sonra yanımıza taşındılar. Evin altı boş zaten, kazıldığını biliyoruz. Kazıda çok fazla yabancı da vardı, ne konuştuklarını anlayamıyorduk. Bizimle konuşan polis memuru nasıl polisti anlamadık. Dişleri çekilmiş, yüzü gözü çok garip. Adını sanını sorduğumuzda aldığımız tek cevap şu oluyordu: Dünyalıyım.''

İPLERİ KOPARTAN NOKTADAKİ KİLİT İSİM: EMNİYET MÜDÜRÜ YAŞAR AKSOY

Mithat Erdal, eşi Sibel Erdal’ın o dönemki iddialarına göre, Emniyet'in kaçak kazılara operasyon düzenlemek için görevlendirdiği bir isim. Mithat Erdal’ın kiraladığı evle birlikte son dahil olduğu iş ise onu ölüme götüren sebep oluyor.

Mithat Erdal’ın kiraladığı evdeki kaçak kazılarda ne olduğu belirsiz ancak eşinin ifadesine göre; Mithat Erdal, artık canından endişe eder hale gelince onu görevlendiren Emniyet Müdürü Yaşar Aksoy’a gidip, bildiği her şeyi Ankara’ya anlatacağını ifade etti. Bu süreçte Mithat Erdal’ın beylik silahına 15 günlüğüne el konuldu. Erdal, çocuklarını camlardan uzak tutuyor, sürekli takip edildiğinden söz ediyordu. Erdal, 2012 yılında beylik silahının kendisine iade edilmesinden bir gün sonra izbe bir yerde kendi silahıyla ensesinden vuruldu. Bu haberin medyaya yansıması ise şöyle oldu: ''Mersin'in Tarsus ilçesinde bir polis memuru, iddiaya göre esnaf arkadaşlarıyla şakalaşırken, başından silahla vuruldu.''

Daha sonra Mithat Erdal’ı vuran Hüseyin Yasak, 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Katil Hüseyin Yasak dışında cinayetin işlendiği esnada orada bulunan 3 kişi ise serbest bırakıldı.

Kazının fitili ise 15 Temmuz darbe girişiminden sonra Erdal’ın ölümüyle suçlanan polislerin Fethullahçı Terör Örgütü’ne (FETÖ) bağlantısı iddiasıyla görevden alınması ve Mithat Erdal’ın eşi Sibel Erdal’ın 2016’da yazdığı mektupla ateşlendi. Ölen polis memurunun eşi Sibel Erdal, 2016 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a bir mektup yazarak, dosyanın yeniden açılmasını talep etti.

O dönem Sibel Erdal, ''Eşim, müdürleri tarafından define avcılarının arasına ajan olarak sokulmuştu. Bu evi kazı yapmak için kiraladılar.

Başka bir noktada kral mezarı bulundu. Fakat içindeki hazine talan edildi. Eşimin amirleri de işin içindeydi.

Ankara’ya durumu bildirmek isteyen eşim öldürüldü'' açıklamalarında bulunmuştu.

2016 yılında Mersin Büyükşehir Belediyesi’nde FETÖ'ye yönelik düzenlenen operasyonda bir süre tutuklu bulunan eski Emniyet Müdürü Yaşar Aksoy, Tarsus’ta yaptığımız görüşmede, Sibel Erdal’ın kendisine yönelttiği tüm iddialara karşılık açtığı iftira davasını kazandığını söyleyerek, mahkeme kararı üstüne bir söz söylenemeyeceğini ifade etti.

''DEVLETTEN BAŞKASI BİLMİYOR''

Söz konusu kazıya ilişkin ise Aksoy, ''O kazıdan ne çıktığını devletten başkası biliyorum derse yalan söylüyordur'' dedi.

Geçmişte FETÖ'nün ilçe imamı ve abisi ile sürekli ilişki içinde olduğu haberleriyle gündeme gelen Yaşar Aksoy, meclise kadar giden Çatalburun Operasyonları’nı da yöneten isimdi. 2008 yılında aralarında Tarsus’un sayılı işadamlarının da bulunduğu 82 kişiye yönelik FETÖ’ye himmet adı altında düzenlenen operasyon, daha sonra ‘kumpas operasyon’ iddialarıyla anıldı. Aksoy, operasyondaki ‘usülsüz dinlemeler’ ile ilgili ‘’Operasyonu yöneten kişi zaten benim, ama o dinlemeler Cumhuriyet Savcılığı’nın bilgisi dahilinde oluyor.

Haberler, doğru değil’’ ifadelerine yer verdi.

TBMM 27. Dönem MHP Mersin Milletvekili Baki Şimşek, 2016 yılında Meclis’te söz konusu operasyona dair şu açıklamada bulunmuştu.

''Burada dinlemeyi yapan polis bugün FETÖ'den açığa alınmıştır. İddianameyi hazırlayan savcı MİT TIR'larını durduran savcıdır, şu anda FETÖ'den tutukludur. Kararı veren hâkim şu anda FETÖ'den tutukludur. Bunların verdiği cezayı işlemeyip o anda askerde olan ve cezaevinde olan, belgeleriyle sabit olan insanlara bile hapis cezası verilmiştir.''

Tarsus'ta en uzun süre Emniyet müdürlüğü yapmış isim olan Yaşar Aksoy, Emniyet müdürlüğü koltuğuna oturmadan önce yine Mersin İl Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı olarak istihbarat servisinde çalışıyordu.

GİZEMLİ KAZININ BAŞLAMA VE BİTİŞ HİKÂYESİ…

Tüm bu süreçlerden sonra, 13 Kasım 2016’da MİT ve Özel Harekât Polislerinin dahil olduğu özel bir ekip söz konusu alanda üst düzey güvenlik önlemleriyle bir çalışma başlattı.

Alanın bulunduğu sokağın giriş ve çıkışı zıhlı polis araçlarıyla kapatıldı, çatılara keskin nişancılar yerleştirildi. Kazı alanı kimsenin göremeyeceği şekilde mavi branda ve tel örgü ile çevrildi.

1 yıl boyunca üstün bir gizlilik ve güvenlik çabasıyla yürütülen kazı, 3 Kasım 2017’de sessiz sedasız bitirildi.

1 yıl süren kazının sonucunda Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nden Mersin İl Kültür Müdürlüğü'ne gönderilen yazıda, kazıda elde edilenlerle ilgili şu ifadeler yer aldı:

''Söz konusu raporda, anılan alanda gerçekleştirilen kazı çalışmalarında 1 adet bronz sikke, kırık sütun parçası, etütlük durumda seramik parçaları haricinde envanterlik nitelikte taşınır- taşınmaz kültür varlığına rastlanmamıştır.''

Yani resmî açıklamaya göre, büyük iddiaların yer aldığı bu titiz kazı çalışmasında dikkate değer bir şey bulunamadı.

TARSUS’A GİRİŞ: KAZI ALANINDA NE GÖRDÜK?

Uzun bir yolculuktan sonra nihayet Tarsus’un girişine vardığımızda ilçede bizi ilk karşılayan, Antik Tarsus’a dair ayakta kalan tek yapı olan Kleopatra Kapısı, oldu.

Rivayete göre bir zamanlar, Kraliçe Kleopatra ve genç imparator adayı Romalı General Marcus Antonius’un şehre geldikleri kapı, Tarsus kazısı dosyasına dair de bir öngörü sunuyor. Antik kentten kalan tek yapı olan asırlık kapı, çevresine çekilmiş ince kaldırım taşlarıyla sadece kızgın asfalttan değil, bugünden de ayrılıyor.

Çevresinde yükselen binalara ve kendisini çevreleyen asfaltın ortasında ihtişamlı hikâyesine nazaran absürd ve basit biçimde sıkıştırılmış bu kapı, Tarsus’un neden kaçak kazıların merkezi haline geldiğinin en net ifadesi. Tarsus, dün ile bugün arasına savunmasız bir şekilde sıkışmış, kurtarılmayı bekliyor.

Tarsus kazısıyla özdeşleşen birçok mistik hikâye de var; cinler, büyülü hazineler, kral mezarları. Bu hikâyelerin çıkış noktası, Tarsus’un ta kendisi. Öyle ki attığınız her adım, gözünüzün değdiği her şey tarih.

Tarsus kazısının yapıldığı sokaktaki evlerin yüzde doksanı kazıdan sonra mecburen boşaltılmış. Kazının gerçekleştiği alanın büyüklüğü ve derinliği bilinenden çok daha fazla.

Öyle ki kazı alanının yakınında bulunan evlerin içinde ve dışında kazıdan sonra derin çatlaklar meydana gelmiş.

Kazının yapıldığı avlunun etrafındaki evler ise yıkıldı, yıkılacak durumda. Hal böyle olunca bir yıl boyunca metrelerce kazılan bu alanın bu şekilde bırakılmış olmasının arkasında, devletin eli olduğu gerçeği de trajikomik kalıyor. Tabloya bakınca ‘Devlet bunu yapar mı’ sorusu geliyor akla. Öyle ki kazılan alanın izleri silinememiş. Evlerin içinde kazı malzemeleri, kullanılıp bir kenara atılmış sim kartlar, yüzlerce pet bardak, kıyafet öylece bırakılmış, parkeler sökülmüş….

Kazılan alanlar doldurulmaya çalışılmış ama nafile. Evlerin çevresinde dikkatsizce atacağınız bir adım sizi toprakla buluşturabilir. Bir yıl boyunca kazı sebebiyle yerin altından sürekli borularla mahalleye akıtılan su, kazıda ne kadar derine inildiği konusunda da bir izlenim sunuyor. Özellikle ön cephede kalan evlerin duvarları tamamen yıkılmış.

Mithat Erdal’ın kaldığı evin iskeleti, tek bir kalas yardımıyla ayakta duruyor. Avlunun durumu ise daha ilginç. Ürkütücü bir karanlık hâkim alana. Bir hayat emaresi gösteren tek şey, avluda hala meyve veren turunç ağaçları.

Bugüne kadar Tarsus kazısıyla ilgili ortaya atılan iddialar efsanelere konu olacak cinsten ancak Tarsus kazısı olayındaki odak noktası, belki de hep gerçekleri perdelemek için yapılan çabalar idi.

Uçan Hollandalı çizimi. Albert Pinkham Ryder.

Uçan Hollandalı (Felemenkçe: De Vliegende Hollander), eski bir denizci efsanesidir.

Doğunun zenginliğini sömüren Hollanda gemilerinden bir geminin efsanesidir. Van Der Decken'in (Davy Jones) kaptanlığını yaptığı Uçan Hollandalı mola vermek için Ümit Burnu'na yönelir fakat gelen fırtına bulutlarını fark etmezler ve limana doğru ilerlerler. Bölge kayalıktır. Fırtına çıkınca gemi kayalara çarpıp alabora olurken Van Der Decken "Ne pahasına olursa olsun Ümit Burnu'nu geçeceğim" der, ancak gemi batar ve tabii ki bu sözü gerçekleşmez. Fakat bölgedeki insanların bazıları birkaç fırtınada bu gemiyi gördüklerini söylemişlerdir ve bu efsane dilden dile yayılmıştır. Ardından Uçan Hollandalı bir efsane olarak tarihteki yerini almıştır.

Edebiyatta pek çok yazar bu hikâyeye yer vermiştir. Washington Irving The Flying Dutchman on Tappan Sea (1855) ve Bracebridge Hall (1822) eserlerinde efsaneyi anlatmıştır. Samuel Taylor Colleridge efsaneden esinlenerek İhtiyar Denizci isimli şiirini yazmıştır.

Geminin kaptanı Van Der Decken (Davy Jones) ise denizci argosunda denizin ruhunu temsil eder. Denizin dibine gitmek yerine "Davy Jones'un yanına gitmek" ifadesi kullanılır. Define Adası ve Peter Pan gibi çoğu korsan öyküsünde denizciler konuşurken Davy Jones ve Uçan Hollandalı'ya gönderme yaparlar.

Davy Jones ise edebiyatta ilk kez 1726'da Daniel Defoe'nun "Four Years Voyages of Capt. George Roberts" adlı eserinde yer almış, ilk karakter tanımıysa 1751'de yayımlanan Tobias Smollett'in "The Adventures of Peregrine Pickle" adlı eserinde yapılmıştır. (Bu tanımda Davy Jones, alev nefesli, boynuzlu, kurbağa başlı bir canavar olarak tanımlanmıştır.)

Washington Irving Adventures of the Black Fisherman, Herman Melville Moby Dick ve Charles Dickens Bleak House isimli eserlerde de Davy Jones'a göndermeler yapılmıştır. Temel Reis, One Piece ve SüngerBob Karepantolon gibi deniz temalı yapımlarda da sık sık bir karakter olarak görünmüş, ondan ve Uçan Hollandalı'dan bahsedilmiştir. Hikâyeye inanan onlarca denizci Ümit Burnu'nu ziyaret edip fırtınalı günlerde gemiyi gördüklerini iddia ederler. Denizcilerin sözlerine göre uçan bir gemidir. Fakat günümüzde bu uçan gemi efsanesinin sadece bir tür serap olduğu düşünülüyor.

Ayrıca Karayip Korsanları film serisine de konu olmuştur. Bu seride Davy Jones bir karakter olarak yer almış Uçan Hollandalı gemisi de görünmüştür.