Şaman Kelimesinin Kökeni (Etimoloji)

**Krizantem** · 19 Şubat 2025, 01:31

Şaman kelimesi bazı Asya halkları arasında, “büyücü, sihirbaz” anlamında kullanılmaktadır. Bu sözü Mancu ve Tunguz halkları bu anlamda kullanmaktadır. Tunguzca Şaman, Saman; Mancu dilinde ise Sama’dır. Büyük olasılıkla bu dilden Rusça’ya, Rusça’dan da bilim terminolojisine Şaman olarak geçmiştir.

Avrupa seyyahlarının bu kaynaklardan duyduğu şaman kavramı sonradan tüm Sibirya sihirbazlarına verilen genel bir kavrama dönüşmüştür. Bu kavram ilk defa, XVII. yüzyılın sonlarına doğru Rus elçisi olarak Çin’e giden E.Ishland ile seyahat arkadaşı A. Brand’ın izlenimlerinin anlatıldığı yazılarda görülmektedir.

Avrupa’da yazılmış olan bir çok eserde kullanılan Şaman kelimesinin Tunguz sihirbazları kasdedilerek yazılmış olduğu varsayılmaktadır.

Kelimenin kökenine ait bugüne dek yapılan araştırmalarda farklı düşünceler oluşmuştur. Bazıları kelimenin aslı Mançuca veya Moğolca derken bazıları ise, Sanskritçe olduğunu savunmuştur. Türkistan’da yaptığı araştırmaları ile tanınan Banzarov’a göre; “Şaman” kelimesi Mançuca “Saman” dan gelmektedir. Bu kelimenin kökünü teşkil eden “Sam” kelimesinin Mançuca ve Moğolca bazı kelimelerde bulunduğunu ifade etmektedir. Gene bu tezi benimseyen araştırmacı Nioradze’de; bu kelimenin bir coşkunluk halini, hareketli heyecanlı bir vaziyeti ifade ettiğini belirttikten sonra; ŞAMAN veya SAMAN’ın “coşmuş, durmadan oynayan bir oraya bir buraya sıçrayan kişi” anlamına geldiğini ifade ediyor.

Kelimenin etimolojisinin Sanskritçe’ye dayandığını iddia eden araştırmacılardan; F. Schlegel, K. Donner ve N. Poppe ise; Şaman kelimesini “dilenci” rahip, budist derviş” anlamına gelen Sanskritçe sramana veya çramana Pali dilinde samana kavramı ile izah etmektedirler.

Şirokogorov, Tunguz’lardaki Şamanlığın Budizm’in etkisi ile oluştuğunu iddia ederken, Laufer ise, Şaman ve saman kelimesinin Budizm’den alındığını kabul etmez. Ruben ise, Hint kaynaklarına dayanarak Şamanizm’in Aryalılardan önce Orta Asya’dan gelen kültür dalgaları ile Hindistan’a gelmiş olduğunu yazmıştır. Ohlmarks, Şaman kelimesinin Sanskritçe’den kaynaklandığı şeklinde ileri sürülen savın doğru olmadığını, Budizm’de Şamanlığa ait unsurların bulunduğunu ifade etmiştir.

Şaman sözcüğünün Therca’da “Samane”, Çince’de “Sa-men”, Sogdca’da “Şmn” olarak şamancaya isabet ettiği iddia edildiği gibi buna karşı çıkan araştırmacılar da olmuştur. Farsça’da Firdevsi’nin Şehnamesi’nde Budist rahip manasında “Semen” veya “Saman” kelimesinin bulunduğu da belirtilmiştir.

Şamanların çok eski bir tarihi olduğunu ifade eden araştırmacı Banzarov; Orta Asya’da onların varlığının ilk defa VI. yüzyıl Çin kaynaklarında geçtiğini yazıyor. Mançurya’da Cücen dilinde “büyücü” anlamına gelen “şan-man” kelimesinin XII. yüzyıldan beri kullanıldığını belirtmiştir.

Türk kavimlerinin ise şamanlarına genellikle “kam” adını verdiklerini araştırmalardan öğreniyoruz. Araştırmacı Radloff; Moğollar, Buryatlar ve Kalmuk Türk boylarının erkek şamanlarına bö, böge, Yakutlar’ın oyun, Çuvaşlar’ın yum, Kırgız - Kazaklar’ın bakşı, baksı, bahşı dediğini, Yakutlar’ın ve Altaylar’ın ise kadın şamanlarına Mogul Udugan terimini kullandıklarını belirtiyor.

Kam ise, “kahin”, “tabip”, “filozof”, “alim” anlamlarına gelmektedir. Eski Türkçe metinlerde, “sihirbaz” ve “rahip” anlamlarına kullanıldığıda olmuştur. Kam kelimesi Divan-ı lügat-i Türk’te; “Çeşitli hastalıkları tedavi etmek için tabibin yanında Kam da yer alır. Tabip hastalığı ilaç ile (ot) tedavi eder, Kam ise, hastayı kendi usulüne göre daha çok ruhi yollardan, efsun ve sihirle iyileştirmeye çalışır” denmektedir.

Besin Atalay’ın yayına hazırladığı Divan Lügat-ı Türk’ün 1941 baskısında ise; “kahin” anlamına gelen Kam’ın başlıca vazifesinin efsun yapmak, falcılık yapmak gibi işler olduğu yazılmaktadır.

—

Konu Bilgileri
	Konu Basligi Şaman Kelimesinin Kökeni (Etimoloji)	Konudaki Cevap Sayisi 0
	Su an Bu Konuyu Goruntuleyenler Bu bilgi üye girişi gerektirir.	Goruntulenme Sayisi 135

19 Şubat 2025, 01:31	# 1
Çevrimdışı Krizantem Profil ayrıntılarını görüntüleyebilmek için kayıtlı kullanıcı olmanız ve üye hesabınızla oturum açmanız gerekmektedir.	Şaman Kelimesinin Kökeni (Etimoloji) Şaman Kelimesinin Kökeni (Etimoloji) Şaman kelimesi bazı Asya halkları arasında, “büyücü, sihirbaz” anlamında kullanılmaktadır. Bu sözü Mancu ve Tunguz halkları bu anlamda kullanmaktadır. Tunguzca Şaman, Saman; Mancu dilinde ise Sama’dır. Büyük olasılıkla bu dilden Rusça’ya, Rusça’dan da bilim terminolojisine Şaman olarak geçmiştir. Avrupa seyyahlarının bu kaynaklardan duyduğu şaman kavramı sonradan tüm Sibirya sihirbazlarına verilen genel bir kavrama dönüşmüştür. Bu kavram ilk defa, XVII. yüzyılın sonlarına doğru Rus elçisi olarak Çin’e giden E.Ishland ile seyahat arkadaşı A. Brand’ın izlenimlerinin anlatıldığı yazılarda görülmektedir. Avrupa’da yazılmış olan bir çok eserde kullanılan Şaman kelimesinin Tunguz sihirbazları kasdedilerek yazılmış olduğu varsayılmaktadır. Kelimenin kökenine ait bugüne dek yapılan araştırmalarda farklı düşünceler oluşmuştur. Bazıları kelimenin aslı Mançuca veya Moğolca derken bazıları ise, Sanskritçe olduğunu savunmuştur. Türkistan’da yaptığı araştırmaları ile tanınan Banzarov’a göre; “Şaman” kelimesi Mançuca “Saman” dan gelmektedir. Bu kelimenin kökünü teşkil eden “Sam” kelimesinin Mançuca ve Moğolca bazı kelimelerde bulunduğunu ifade etmektedir. Gene bu tezi benimseyen araştırmacı Nioradze’de; bu kelimenin bir coşkunluk halini, hareketli heyecanlı bir vaziyeti ifade ettiğini belirttikten sonra; ŞAMAN veya SAMAN’ın “coşmuş, durmadan oynayan bir oraya bir buraya sıçrayan kişi” anlamına geldiğini ifade ediyor. Kelimenin etimolojisinin Sanskritçe’ye dayandığını iddia eden araştırmacılardan; F. Schlegel, K. Donner ve N. Poppe ise; Şaman kelimesini “dilenci” rahip, budist derviş” anlamına gelen Sanskritçe sramana veya çramana Pali dilinde samana kavramı ile izah etmektedirler. Şirokogorov, Tunguz’lardaki Şamanlığın Budizm’in etkisi ile oluştuğunu iddia ederken, Laufer ise, Şaman ve saman kelimesinin Budizm’den alındığını kabul etmez. Ruben ise, Hint kaynaklarına dayanarak Şamanizm’in Aryalılardan önce Orta Asya’dan gelen kültür dalgaları ile Hindistan’a gelmiş olduğunu yazmıştır. Ohlmarks, Şaman kelimesinin Sanskritçe’den kaynaklandığı şeklinde ileri sürülen savın doğru olmadığını, Budizm’de Şamanlığa ait unsurların bulunduğunu ifade etmiştir. Şaman sözcüğünün Therca’da “Samane”, Çince’de “Sa-men”, Sogdca’da “Şmn” olarak şamancaya isabet ettiği iddia edildiği gibi buna karşı çıkan araştırmacılar da olmuştur. Farsça’da Firdevsi’nin Şehnamesi’nde Budist rahip manasında “Semen” veya “Saman” kelimesinin bulunduğu da belirtilmiştir. Şamanların çok eski bir tarihi olduğunu ifade eden araştırmacı Banzarov; Orta Asya’da onların varlığının ilk defa VI. yüzyıl Çin kaynaklarında geçtiğini yazıyor. Mançurya’da Cücen dilinde “büyücü” anlamına gelen “şan-man” kelimesinin XII. yüzyıldan beri kullanıldığını belirtmiştir. Türk kavimlerinin ise şamanlarına genellikle “kam” adını verdiklerini araştırmalardan öğreniyoruz. Araştırmacı Radloff; Moğollar, Buryatlar ve Kalmuk Türk boylarının erkek şamanlarına bö, böge, Yakutlar’ın oyun, Çuvaşlar’ın yum, Kırgız - Kazaklar’ın bakşı, baksı, bahşı dediğini, Yakutlar’ın ve Altaylar’ın ise kadın şamanlarına Mogul Udugan terimini kullandıklarını belirtiyor. Kam ise, “kahin”, “tabip”, “filozof”, “alim” anlamlarına gelmektedir. Eski Türkçe metinlerde, “sihirbaz” ve “rahip” anlamlarına kullanıldığıda olmuştur. Kam kelimesi Divan-ı lügat-i Türk’te; “Çeşitli hastalıkları tedavi etmek için tabibin yanında Kam da yer alır. Tabip hastalığı ilaç ile (ot) tedavi eder, Kam ise, hastayı kendi usulüne göre daha çok ruhi yollardan, efsun ve sihirle iyileştirmeye çalışır” denmektedir. Besin Atalay’ın yayına hazırladığı Divan Lügat-ı Türk’ün 1941 baskısında ise; “kahin” anlamına gelen Kam’ın başlıca vazifesinin efsun yapmak, falcılık yapmak gibi işler olduğu yazılmaktadır. — Eğlence ❤Kalp Fırlat 🌸Çiçek Fırlat 💧Su Fırlat 💣Bomba Fırlat ↕Titret Benzer Konular Şaman ve Anadolu Büyüleri... Şaman Tanımı... Hipergami Ne Demek? Defansif Kelimesinin TDK Sözlük Anlamı Nedir?... Etnografya kelimesinin anlamı?... Yılbaşında Çam Ağacı Süslemenin Kökeni... 👍❤😂😮😡😢👎👏
	Alıntı Sesli Oku

Şu anda bu konuyu görüntüleyen etkin kullanıcılar: 2 (0 üye ve 2 konuk)

ForumKalbi