Namık Kemal'in 93 Harbi (1877 Osmanlı-Rus Savaşı) üzerine yazdığı Vatan Mersiyesi adlı şiiri oldukça duygusal olup her vatanperverde derin izler bırakır. Mustafa Kemal Paşa da bir Namık Kemal hayranı olarak daha okul yıllarında diline dolar bu şiiri ve belki de her dara düştüğünde hatırlar.

Kaynak: Ali Fuat Cebesoy / Sınıf Arkadaşım Atatürk

Genç Mustafa Kemal'in Namık Kemal'i "Türk milletinin yüzyıllardan beri beklediği ses" olarak tanımlaması aslında Vatan Şairi'nin Atatürk'ümüzün zihnindeki yerini açığa çıkarır. Şöyle der Atatürk:

'Harbiye senelerinde siyaset fikirleri baş gösterdi. Vaziyet hakkında henüz nafiz nazar hâsıl edemiyorduk. Sultan Hamid devri idi. Namık Kemal Beyin kitaplarını okuyorduk. Takibat sıkı idi. Ekseriyetle ancak koğuşta yattıktan sonra okumak imkanını buluyorduk. Bu gibi vatanperverane eserleri okuyanlara karşı takibat yapılması, işlerin içinde bir berbatlık bulunduğunu ihsas ediyorduk. Fakat bunun mahiyeti gözlerimiz önünde tamamiyle tebellür etmiyordu.'

Namık Kemal okumanın yasaklı olduğu yıllarda, 1902'de, Mustafa Kemal ve Ali Fuat Beyler Harp Akademisi'nde sınıf arkadaşıdırlar. İsterseniz gerisini Ali Fuat Bey'den okuyalım:

Büyük vatan şairi Namık Kemal'i, okul idaresinin aldığı bütün tedbirlere rağmen yatakhane* de gizli gizli okuduğumuzu nasıl unutabilirim? Mustafa Kemal'in bir gece vakti yanıma gelerek, Kemal'in 'Vatan Kasidesi'nin teksir edilmiş bir nüshasını:

- Fuat kardeşim, bunu ezberleyelim.
Diye bana verirken yavaş bir sesle, fakat büyük bir heyecanla okuduğu:

Felek, her türlü esbab-ı cefasın toplasın, gelsin Dönersem kahpeyim millet yolunda bir azimetten.Mısralarını nasıl unutabilirim.

Bu şiir Atatürk'ün zihninde öyle yer etmiş olmalı ki belli ki farkında olsun olmasın her an tekrar ediyordur kendini. Yine Ali Fuat Bey bu şiirle ilgili başka bir anıyı şöyle aktarıyor:

Bir gün üç beş arkadaş, fela*ketle sonuçlanan 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşına dair konuşuyorduk. Mustafa Kemal, birden teessürle Namık Kemal'in:

Vatanın bağrına düşman dayamış hançerini
Yok imiş kurturacak bahtı kara maderini.

Beytini okumuştu.

Samsun'a çıkmış, kongreler toplamış ve artık Milli Mücadelenin lideri olan Mustafa Kemal, milletle birlikte Vatan'ı kurtaracağından emindir ki Ali Fuat Bey o günleri şöyle aktarır:

Milli Mücadele yıllan idi. Heyeti Temsiliye, merkezi*ni Ankara'ya taşımak kararını vermişti. 18 Aralık 1919'da arkadaşlarıyla beraber Sıvas'tan ayrılan Mustafa Kemal, 24 Aralık'ta Kırşehir'e gelmişti. Burada Gençler Derne*ği'nde bir konuşma yapmıştı. Geceleyin şerefine fener alayları tertip eden halka, yukarıdaki mısraları aşağıdaki şekilde değiştirerek okumuştu:

Vatanım bağrına düşman dayasın hançerini

Elbet bulunur kurtaracak bahtı kara maderini.
Aradan 9 Gün geçer ve Mustafa Kemal Paşa, Ankara'ya "Vatan'ın bahtı kara maderinin kurtarıcısı" olarak gelir bir bakıma. Arabadadır ve yine aklında Namık Kemal vardır. Bu anı da Ali Fuat Bey'İn kaleminden şöyle çıkar:

27 Aralık'ta Ankara'da kendisini muazzam bir tören* le karşılamıştık. Dikmen sırtlarında şehre doğru hareket ettiğimiz zaman otomobilinde ben ve Ankara Valisi Yahya Galip (Cumhuriyet devrinde milletvekili rahmetli Yahya Galip Kargı) de vardı. Mustafa Kemal orada da bu mısra*ları fısıldar gibi tekrarlamıştı. Yahya Galip, kendisine hi*tap ediliyor sanmış olacak ki:

- Bir emriniz mi var, paşa hazretleri? Diye sormuştu.

Tarih 13 Ocak 1921, yer Büyük Millet Meclisi kürsüsü. Mustafa Kemal Paşa, Meclis Başkanı olarak 1. İnönü zaferini anlatırken sözlerini şöyle bitirir:

'Milletimiz bugün, bütün geçmişinde olduğundan daha çok ümitlidir. Bunu ifade etmek için şunu arz ediyorum. Kendilerinin tabiriyle, cennetten vatanımıza koruyucu olan merhum Kemal demiştir ki:

'Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini
Yok mudur kurtaracak bahtı kara maderini'
İşte bu kürsüden bu Meclisi âlinin reisi sıfatiyle heyet-i aliyenizi teşkil eden bütün âzarım her biri namına ve bütün millet namına diyorum ki:

'Vatanın bağrına düşman dayasın hançerini
Bulunur kurtaracak bahtı kara kaderini.'

Disney'in dizisi ile tekrar hatırladığımız Vatan Mersiyesinin bu dizeleri belli ki Atatürk'ün zihninde genç yaşlardan beri yer etmiş.

Ancak Namık Kemal'in dizelerini değiştirerek 'Bulunur elbet kurtarıcı...' vurgusu için Çanakkale'den biraz daha sonrasına gitmemiz gerekiyor.