1. Dolaykutupsal Takımyıldızlar: Bunlar Kuzey Kutbu etrafında dönen ve bütün yıl gözüken takımyıldızlarıdır. Mesela Büyük Ayı takımyıldızını ve Kuzey Kutup Yıldızı’nı açık olan her gece görebiliriz, bu yıldızlar bütün yıl boyunca görülebilirler. Tabii bu kuzey yarım küre için geçerlidir. Güney yarım küreye hakim olan yıldızlar.

2.Mevsimsel Takımyıldızlar: Bunlar belirli dönemlerde görülebilen takımyıldızlardır. Yani sadece belirli tarihlerde ve mevsimlerde görülebiliyorlar. En meşhur mevsimsel takımyıldızlarından biri Orion takımyıldızıdır. Bizim burçlara ismini veren takımyıldızları da mevsimsel takımyıldızlarıdır. Bunlar gökyüzünde sadece belirli dönemlerde gözüküp kayboluyorlar. Mevsimsel takımyıldızlarının önemli bir alt dalı Zodyak takımyıldızlarıdır.

2.a. Zodyak Takımyıldızları: Burçları oluşturan takımyıldızlarına Zodyak takımyıldızları denir. Bunlaraneden Zodyak takımyıldızı denildiğinden bahsedeceğim çünkü bunların zaman zaman görünüp kaybolan yıldızlar ve burçlarla ilişkilendirilmesi de bununla ilgilidir.

12 tane geleneksel takımyıldızı burçları oluşturuyor. Tablodabu burçlara atfedilen geleneksel doğum tarihleri var (Bakınız: “Şekil 2”nin sol tarafı). Her ne kadar bu doğum tarihleri sembollerle eşleştirilse de şekillerin kültürel olarak inşa edildiğini hatırlatmakta fayda var. Mesela aslana benzetilen takımyıldızına biz aslan takımyıldızı diyorsunuz ama başka bir kültürde başka bir isimlendirmede bulunabilirdik. Yani insanlar bu sembolleri oluşturuyor. Tabii hangi yıldızın hangi gruba ait olduğu da gene keyfi kültürel bir seçimdir.

Peki bu takımyıldızlarının bizim doğum günümüzle ne ilgisi var? Yani bu takımyıldızları nasıl oluyor da bizim burcumuz oluyor. Şimdi bunu anlamaya çalışalım. Bunu yaparken de astrolojinin ilk sorunuyla karşı karşıya kalacağız.

Doğduğunuz gün çıkıp gökyüzüne bakarsanız kendi burcunuzun takımyıldızını göremezsiniz. Mesela benim burcum ikizler. Dışarı çıkıp doğum günümde bu takımyıldızını ararsam göremem. Burcum nerede? Neden bu burç bana atandı? Bu sorulara cevap vermek için öncebiraz temel astronomik bilgilere değinmekte fayda.

Dünya Güneş etrafında dönmektedir. Dünya’nın Güneş etrafında dönerken oluşturduğu düzleme eliptik denir. Dünya aynı zamanda kendi etrafında döner. Kendi etrafında döndüğü eksen kutuplardan geçer. Dünya’nın kendi etrafındaki dönüş ekseni eliptiğe göre 23° 27’ eğiktir. Dünya’nın kendi etrafındaki dönüşü yaklaşık 24 saat sürer, Güneş etrafındaki dönüşü ise 365,25 gün sürer.

Eğer Dünya’dan Güneşe ve Güneş Sistemi’ne bakarsak, Dünya’nın eksenindeki eğim sonucunda gezegenlerin ve Güneş’in Dünya’ya göre 23° 27’ eğimle hareket ediyormuş gibi gözükür. Şekil 4’te bunu görebiliriz:

Dolayısıyla Güneş Sistemi Dünya’dan bakıldığında eğik bir düzlem etrafında hareket ediyor. Bunun sonucunda Güneş ve gezegenlerin hareket ettiği yörünge yan bir düzlem gibi görünüyor. Bu düzleme de biz eliptik diyoruz. Eliptik, Güneş’in bir yıl boyunca Dünya etrafında hareket ediyormuş gibi görülen düzleme verilen isim. Bu eliptik düzlem sadece Güneş’in değil, bütün gezegenlerin hareket ettiği düzlemdir. Bu düzlem üstünde, yani gökyüzünde Güneş ve tüm gezegenlerin hareket ettiği düzlem üstünde yatan takımyıldızlarına Zodyak takımyıldızları denir. Bu takımyıldızları burçları oluşturmaktadır. Ekvatorla eliptiğin kesiştiği yerler ekinoksları oluşturur. En uç noktaları da en uzun gece veya en kısa gecenin olduğu günlere tekabül ediyor. Yani eliptiği takip ederek astronomik hesaplar yapabiliriz.

Bu bilgiler ışığında şimdi burçları tanımlayabiliriz. Güneş yıl boyunca bu takımyıldızlarla aynı düzlemde hareket eder. Biz doğdu- ğumuz gün Güneş’in üstünde olduğu takımyıldızı bizim burcumuzu, daha doğrusu Güneş burcumuzu, belirler. Antik astrologlar burçları böyle tanımlıyor. Mesela ben 1 Haziran’da doğdum. Dünya’dan baktığımız zaman Güneş’in 1 Haziran’da bulunduğu takımyıldızı (bu takımyıldızı Güneş’in yattığı yerde olduğu için yalnızca gündüz görülebiliyor) benim burcumu oluşturuyor. Bu Güneş burcu oluyor. Mo- dern burçlarda Ay burcu, Mars burcu, Venüs burcu gibi burçlar var. Güneş Sistemi bir düzlem olduğu için bütün cisimlere burçlar atfedebiliriz. Mesela sizin doğduğunuz gün, Dünya’dan baktığımız zaman Ay’ın arkasında yer alan takımyıldızı sizin Ay burcunuz oluyor. Veya Dünya’dan baktığımızda Mars’ın arkasında yer alan takımyıldızı (bu takımyıldızı gece görülebiliyor) sizin Mars burcunuzu oluşturuyor.

Yani sizin burcunuz baktığınız zaman o gezegenin yer aldığı burç oluyor ve buna Zodyak kuşağı diyoruz.

Buraya kadar aktardığımız standart astroloji teorisi. Astrologlara sorarsanız onlar da size bunu söyleyeceklerdir. Ancak astrologların kaçırdığı önemli bir husus var. Özelikle NASA’nın yaydığı bir bilgi şudur: Burçlar Dünya’nın yaptığı üçüncü bir hareket olan yalpalama hareketi sonucunda değişti. Dolayısıyla artık 12 değil, 13 burç var.

Dünya’nın iki temel hareketinden bahsettik. Ama aslında liselerde anlatılmayan Dünya’nın bir üçüncü hareketi daha var ve bu üçüncü hareket Müslüman astronomlar tarafından da astrolojiyi bulan Babil- Yunan astronomları tarafından da bilinmiyordu. O yüzden astroloji içerisinde bu hareket yok. Nedir peki bu yalpalama hareketi? Eğer topaçla oynadıysanız yalpalama hareketini görmüşsünüz- dür. Topaç, Dünya gibi kendi ekseni etrafından döner. Ancak etrafında döndüğü eksen de bir dönüş hareketi yapar, buna yalpalama hareketi diyoruz. Bu yalpalama hareketi Dünya tarafından da yapılır (Bakınız: Şekil 5). Bu yalpalama hareketine astronomide presesyon denir.

Dolayısıyla Kuzey Kutbu’nun gördüğü yıldız aslında hep değişir. Şu anda mesela kuzeyde Kutup Yıldızı yer alıyor, ancak bu hep böyle olmayacak. Dünya’nın kuzey ekseninde yalpalaması sonucu Kuzey Kutbu’nun gördüğü yer hep değişiyor. Mesela M.S. 14.000’de Kuzey Kutbu’nda yer alacak yıldız Vega olacak, Kuzey Kutbu olmayacak.

M.Ö. 3000’lerde aslında Thuban yıldızıydı. Yani Dünya’nın ekseni devamlı olarak değişiyor. Bu hareket sonucunda da gökyüzünün görüntüsü değişiyor. Bu hareket 25.800 yılda bir tamamlanıyor. Yalpalama hareketi sonucunda Kuzey Kutbu’nun gördüğü yıldızın nasıl değiştiğini Şekil 6’da görebilirsiniz:

Yalpalama hareketi 16-17. yüzyılda keşfedilmeye başlandı. Eski astronomik tablolar ile yenilerini kıyasladıklarında uyuşmadıklarını fark ettiler. Önce Babilli astronomların astronomiyi iyi bilmediklerini düşündüler. Ancak daha sonra gökyüzünün kaydığını fark ettiler. Hala da kaymaya devam ediyor.

Bu hareketin önemli bir sonucu var elbette. Bu hareket gökyüzünün görüntüsünü değiştiriyor. Sadece kuzey takımyıldızı yer değiştirmiyor elbette, bütün yıldızlar yer değiştiriyor. Bunun sonucunda burçlarımız da yer değiştirir. Yani Antik Yunan’daki ve Babil’deki burçlarla bugünkü burçlar aynı değil. Yörüngesel dönüşümün sonucunda, Zodyak da gökyüzünde 36 derece Batı’ya kaydı.

Artık Zodyak kuşağı 12 yerine 13 takımyıldız içeriyor. Dolayısıyla günümüzde 13 burç var. 13. Burç ise Yılancı burcudur. Bu kaymanın sonucunda, Güneş, doğduğunuz gün astroloji köşelerinizde yazan takımyıldızdan farklı bir takımyıldızda yer alıyor. Dolayısıyla burcunuzu bu köşelerden öğrendiyseniz, yanlış biliyorsunuz, çünkü gerçek astronomik burcunuz burada yazanlardan farklı. Burcunun, tam olarak kendisine veya bir tanıdığına uyduğunu düşünenlere karşın, çoğu kişi burcunu yanlış biliyor ve burç köşeleri, bu yanlış bilgi üzerine kurulu.

Aslında Babiller döneminde de Zodyak’ta 13 burç vardı, Babiller o yüzden 13 burçtan bahsederdi. Bu takımyıldızı Zodyak’tan çıkınca, Antik Yunan’da burç sayısı 12’ye düştü. Şu anda bu takımyıldızı Zodyak’a yani Güneş’in hareket alanı içerisinde geri girdi.

Dolayısıyla şu anda Güneş’in hareket alanı yani Zodyak kuşağında 13 burç var. Ancak şu anda astrologlar farkında değil. Çünkü astrolojideki Dünya hareketleri içerisinde yalpalama hareketi yok. Çünkü eski astrologlar tarafından bilinmiyordu. Dolayısıyla onların usulüyle bir astroloji haritası oluşturduğunuz zaman ki çoğu astrolog öyle oluşturuyor- aslında ortaya doğru olmayan bir resim çıkıyor. Gökyüzünü doğru tasvir etmiyor. Bu astrolojinin ilk teknik sorunu.

Yalpalama hareket sonucu oluşan değişim sonucunu hesaba katarak yeni burcunuzu öğrenmek istiyorsanız Şekil 2’ye bakabilirsiniz.

Merkür gezegeninin hareketleri ticari anlaşmaları, kullandığınız
bilgisayarları ya da gün batımlarında romantik görünmesi dışında sevgilinizle ilişkinizi etkileyemez. İkincisi, söz konusu inanç, artık terk edilmiş mitolojik iddialara dayanmaktadır. Merkür ne kadar etkileyici olsa da sıradan bir gezegendir ve finans ile iletişime hükmedecek, gezginleri koruyacak güçlere sahip değildir, tanrı hiç değildir.

Buraya kadar astrolojiyi çağdaş astronomi açısından değerlendirdik, önümüzdeki bölümde çağdaş psikoloji açısından ele alacağız.

Astrolojiyi Bilimsel Teste Tabi Tutma ve Barnum-Forer
Etkisi
Karl Popper’a atıfla genelde astrolojinin bilimsel olarak sınanamayacağı söylenir. Ancak bu doğru değildir; bilim insanları astrolojiyi çeşitli açılardan bilimsel sınavlara tabi tuttular.

Bu bilimsel çalışmalardan en ünlüsü Shawn Carlson’ın 1985 yılında Nature dergisinde yayımlanan çalışmasıdır3 . Carlson deneyi olarak bilinen bu çalışmada 28 astrologdan, 100 kişinin psikolojik profili, yani kişilik tarifleri ile yıldız haritalarını eşleştirmeleri istenmiştir.

Deneyden önce bu 100 kişiye standart bazı sorular sorulmuş ve kişilik tarifleri oluşturulmuştur. Ayrıca bu kişilerden yıldız haritaları ve detaylı burç bilgisini oluşturmak için gereken bilgiler de alınmıştır.

Bu bilgiler daha sonra 28 astroloğa verilmiştir. Deney sırasında her astroloğa, üç kişilik bilgisi ve bu üç kişiden birine ait olan bir adet yıldız haritası verilmiştir. Astrologdan yıldız haritasını doğru kişi ile eşleştirmesi istenmiştir. Deney, yüzlerce kez tekrarlanmıştır. Sonuç olarak astrologlar %34 başarı göstermiştir ki bu tam olarak şans eseri yapılan tahminden beklenen sonuçtur. Üç seçenekli bu testte astrologlar sadece üçte bir durumda başarılı olmuşlardır. Astrologlar deney öncesi bu rakamın %50 üstü olacağını iddia etmişlerdir.

Dolayısıyla astrologlar, yıldız haritalarına bakarak kişilik tariflerini doğru bir şekilde eşleştirememişlerdir. Bu araştırmanın yükselen burç gibi detaylı bütün astrolojik bilgileri içermesi kayda değerdir.

Astrologlar, belirli burçların belirli burçlarla romantik ilişkiler ile evliliklerde daha iyi anlaştığını iddia eder. Psikolog Bernard Silverman, Michigan’da evlenen 2 bin 978 çift ile boşanan 478 çiftin burçlarını incelemiştir.

. Silverman, yaptığı çalışma sonucunda evlenme ve boşanma durumlarında belirli burç çiftlerinin önplana çıkmadığını gözlemlemiştir. Diğer bir deyişle, ‘uyumsuz burçlar’ ‘uyumlu burçlar- la’ aynı oranda evlenirken, gene ‘uyumlu burçlar’ ‘uyumsuz burçlarla’ aynı oranda boşanmaktadır. Astrologların iddialarının aksine daha iyi anlaşan burçlar diye bir kavram pratikte gözükmemektedir.

Bazı astrologlar meslekle burçlar arasında ilişki kurar. Nitekim burçlar ile kişilikler arasında bir ilişki varsa bu makul bir beklentidir. Case Western Reserve University’den John McGervey, bu iddiayı bilimsel teste tabi tutmuştur5 .

McGervey 6 binden fazla politikacının ve 17 binden fazla bilim insanının doğum bilgilerini incelemiş ve burçlar ile bu meslekler arasında bir bağlantı olup olmadığını araştırmıştır.

Eğer astrologlar haklıysa bilim insanı ve politikacılar arasında belirli burçların önplana çıkması gerekmektedir. Ancak McGervey’nin çalışması burçlar ile bu iki meslek arasında bir bağlantı olmadığını ortaya koyar.

Bununla birlikte aynı saat içinde, aynı gün ve aynı şehirde doğan bebekler üstünde yapılan gözlemler de ortak bir kişiliğin ortaya çık-madığını göstermiştir.

Bu ‘burç ikizleri’ astrologların iddia ettiği gibi aynı kişilik ya da ilgilere sahip değildir. Fransız istatistikçi Michel Gauquelin, burç öngörülerinin içeriğinin nasıl önemsiz olduğunu ilginç bir deneyle ortaya koyar.

. Gauquelin, en acımasız 150 Fransız katilin astrolojik bilgilerini toplamış ve bu bilgilere göre astrolojik kişilik tarifleri çıkarmıştı. Bu tarifleri daha sonra onların astrolojik tarifleri olduğunu iddia ederek 150 rastgele insanla paylaştı. Bu 150 kişiden %94’ü, kendilerinin zannettikleri ama aslında katillere ait olan astrolojik tariflerin, kendi kişiliklerini tarif ettiğini iddia etti.

Benzer bir deneyi Avustralyalı araştırmacı Geoffrey Dean yaptı7 . Dean, 22 gönüllünün astrolojik verilerini esas alarak kişilik tarifini çıkardı. Daha sonra bu tarifi tersine çevirdi ve gönüllülere o şekilde verdi. Diğer bir deyişle gönüllülere astrolojik verilerin söylediğinin tersini söyledi. Sonuçta gönüllülerin %95’i astrolojik tarifin kendilerini tarif ettiğini iddia etti!

Yani astrolojik tahminler o kadar geneldirler ki rastgele biri okuduğu zaman bile o metinde kendisinin tarif edildiğini düşünür. Bu, as-lında bilinen bir durumdur ve psikoloji literatüründe Forer Etkisi olarak bilinir.

. 1948 yılında Bertram Forer, sınıfındaki öğrencilere astrolojik bilgilerine göre yapılmış tahminler dağıttı. Aslında hepsine dağıttığı metin bir astroloji kitabından aldığı tek ve aynı metindi.

Öğrencilerden bu öngörülerin kendilerini ne kadar uyduğunu beş üstünden not vererek bildirmelerini istemiştir. Öğrencilerin %40’ı beş üzerinden beş vermiş ve sonucunda ortalama not 4,2 çıkmıştır.

Yani hemen hemen herkes, rastgele alınan bu astrolojik metnin kendini tarif ettiğini düşünmüştür. Dolayısıyla astrolojik tariflerin sizi doğru bir şekilde tarif ettiğini düşünüyorsanız merak etmeyin yalnız değilsiniz. Ama başka burcu okusaydınız da yine sizi tarif edecekti. Hem zaten hangimiz zeki, merhametli ya da duygusal değiliz ki?

Sonuç
Sonuç olarak astroloji Babil ve Aristoteles astronomisine dayanmakta ve çağdaş astronomiyle çeşitli noktalarda çelişmektedir. Ayrıca çok sayıda bilimsel teste tabi tutulan astroloji, bu testlerin hepsinde başarısız olmuştur. Astrolojinin insanlar tarafından benimsenip, tutuyor şeklinde yorumlanmasının nedeni psikolojide “Barnum-Forer Etkisi” olarak bilinen etkidir.