Vatan Mersiyesi

[Leydihan]

Vatan Mersiyesi, Tanzimat dönemi yazarlarından Namık Kemal'in, 93 Harbi'nden sonra Rumeli topraklarının işgal edilmesi üzerine arkadaşı Deli Hikmet ile birlikte yazdığı bir mersiyedir.

Şiirde, vatanın içine düştüğü kötü durum, geçmişteki güzel günler, kötü hale düşme sebepleri ve vatanın eski güzel günlere dönmesi için yapılması gerekenler anlatılır. Vatanın içine düştüğü durum, her birimin sonunda tekrar eden şu beyit ile ifade edilir:

“ Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini
Yoğimiş kurtaracak bahtı kara maderini ”

Vatana yardım eli uzatacak kimsenin olmaması, şiirde en çok üzerinde durulan düşüncedir. Şair, bu şiirle vatan fikrine sahip olmayan insanlarda duyarlılık meydana getirmeye çalışmıştır.

Şiirde düşman olarak "Karadağlılar" ve “Moskof” isimleri zikredilmiştir. 93 Harbi sırasında Karadağ ve Rusya'nın Rumeli'deki müslüman halka yaptığı eziyetlerin anlatıldığı mersiyenin sonunda "Ya Muhammet! O mübarek yüreğin taş mıdır” diyerek İslam peygamberine sitemde bulunulur.

93 Harbi sırasında Midilli'de bulunan şair Namık Kemal, bu şiiri "Deli" lakabı ile anılan arkadaşı Hikmet Bey ile bir içki gecesinde sabaha kadar oturup birlikte meydana getirmiştir. Mersiyede, tek sayılı bendelerin Namık Kemal’e, çiftlerin ise Deli Hikmet’e ait olduğu şeklinde bir kanaat vardır. Ancak her iki şairin de birbirinin bendlerine müdahaleleri olduğu bilinir.

Etkileri

93 Harbi'ndeki yenilgi üzerine yazılan Vatan Mersiyesi'nin ardından, Balkan Savaşları'ndaki yenilgi üzerine 1912'de Enis Behiç (Koryürek), "Vatan Mersiyesi" adlı bir şiir yazarak vatanın içine düştüğü acı durumu anlatmış; şiiri Namık Kemâl’in ruhuna ithaf etmiştir. Her bendin sonunda tekrarladığı “Gururum kırılmış, hayalim harap" dizeleri, o dönemde dillere pelesenk olmuştur.

[Only Registered Users Can See Links]


Ulus Zafer Anıtı

Namık Kemal'in Vatan Mersiyesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ü öğrencilik yıllarından beri etkileyen bir şiirdi. Arkadaşı Ali Fuat Cebesoy anılarında bir gün Harp Okulu öğrencisi birkaç arkadaş 93 Harbi'ni konuşurken Mustafa Kemal'in birden Vatan Mersiyesi'nin ünlü tekrar eden beyitini (Vatanın bağrına düşman dayamış hançerini/Yok imiş kurtaracak bahtı kara mâderini) söylediğini anlatır. Kurtuluş Savaşı devam ederken Mustafa Kemal Paşa, Namık Kemal'in Vatan Mersiyesi'nde tekrar eden beyiti 13 Ocak 1921 günü I. Büyük Millet Meclisi kürsüsünden okumuş ve şöyle bir nazire ile cevap vermiştir:

“ Vatanın bağrına düşman dayasın hançerini
Bulunur kurtaracak bahtı kara mâderini ”

Bu söz, 1927'de Ankara'da Ulus Meydanı'na dikilen Zafer Anıtı üzerinde de yer almaktadır.

[Leydihan]

VATAN MERSİYESİ
93 felâketi üzerine edîb-i a’zam Namık Kemal’in şâir-i mağfûr Deli Hikmet’le beraber söylediği mersiyedir


Âh yaktık şu mübârek vatanın her yerini Saçtık eflâke kadar dûdunu, âteşlerini Kapadı gözde olanlar çıkacak gözlerini Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Kendimizden neden olduk bu kadar me’yûs Gidelim dâdına Allah için ehl-i nâmûs Sönüyor şem’-i emel işte kırıldı fânûs Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Vardı tâ Ka’be’ye Zemzem gibi hûn-âb akıyor Yerdeki hûn-ı şehîdânı bu hasret yakıyor Yine erbâb-ı hevâ seyrine çıkmış bakıyor Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini Vardı tâ Ka’be’ye Zemzem gibi hûn-âb akıyor Yerdeki hûn-ı şehîdânı bu hasret yakıyor Yine erbâb-ı hevâ seyrine çıkmış bakıyor Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Serilip hâk-i hakarette vatan can veriyor Yetişin son nefesimdir gelin imdâda diyor Sevgili vâlidemiz âkıbet elden gidiyor Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links] Bu vatandır dağıtan âleme ilm ü edebi Bundadır Beyt-i Harem, Mescid-i Aksâ-yı Nebî Ne belâ çektik ise hep bu vatandır sebebi Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Vatanı çiğnedi geçti vatanın ağyârı Merhamet kaldı sana İki Cihân Hünkârı Gidiyor sevgili Kur’ân’ını hıfz et bâri Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Düşünün rûz-i zuhûrundaki şânlı demini Doldururken şühedâsı bu fenâ âlemini Tutacak bir çocuğu kalmadı mı mâtemi Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Beslemişken bu kadar âdemi ihsânı ile Gitti bî-çâre vatan ağlayarak şânı ile Yaz bu mersiyyeyi tâşa şühedâ kanı ile Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Silmedik bunca yetîmin gözünün yaşlarını Taşa topraklara sürdük o güzel başlarını Vatanın bağrına vurduk vatanın taşlarını Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Bir zaman âlem-i ikbâlde sultân olduk Câmi’-i âlem idik şimdi perîşân olduk Âh bir kan içenin keyfine kurbân olduk Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Vatanın nekbetine, derdine can mı dayanır Düşmanın görse gözü yâre gibi kan boşanır Bu kadar zulmden insan değil İblîs utanır Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini Vatanın nekbetine, derdine can mı dayanır Düşmanın görse gözü yâre gibi kan boşanır Bu kadar zulmden insan değil İblîs utanır Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Gidiyor âhirete âh ederek şanlı vatan Yalınız kaldı tesellî bize bir pâre kefen Hıfzı uğrunda denizler gibi kan dökmüş iken Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Iyd kurbânı mıdır kesdiğimiz kurbanlar Ka’be’yi yıkmak için mi dökülür hep kanlar Müslümânım diyene rahm ediyor şeytânlar Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Hûn-i ma’sûm-i şühedâyı görün çıktı dize Bakın Allah için insâf ile târîhimize Bu hakaret, bu ezâ lâyık olur muydu bize Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Yalınız bir küçücek kızlar imiş evlâdı Onların kanı idi girye-i istimdâdı Girmedi âh kulağına yine feryâdı Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Ey vatan genç idin eyvâh tükendin bittin Bizi hâinlere, nâ-merdlere muhtâc ettin Bunca öksüzlerini kimlere koydun gittin Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Bu felâket yakışır mı yüreği dağlılara Hançer-i zulm urulur mu bu eli bağlılara Tepelettin bizi yâ Rab Karadağlılara Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini Bu felâket yakışır mı yüreği dağlılara Hançer-i zulm urulur mu bu eli bağlılara Tepelettin bizi yâ Rab Karadağlılara Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Eyledik kesbimize hep vatanı sermâye Biz bu hizmetle mi geldik bu fenâ dünyâye Yüzümüz kalmadı Allah’a da istid’âye Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

İşte can verdi vatan, dînine, hürriyyetine Buyurun kanlı musallâya Hudâ hurmetine Hakk’a karşı duralım er kişi niyyetine Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Kimdir iclâlini, tekbîrini âyîn edecek Kabirde dîninin a’dâsı mı telkin edecek Şu mübârek vatanı kalmadı tekfîn edecek Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links] Ne mürüvvet dile bizden, ne vefâ ümmîd it Ey vatan, yârelerin tiftiğini kendin dit Göğsünü bağrını aç mahkeme-i mahşere git Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links] Vatan evlâdına Moskof gibi rahm etmediler Hastaya bakmadılar yareliye gitmediler Dittiler etlerini tiftiğini ditmediler Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Vâr iken meşverete milletin isti’dâdı Kime verdi bakınız devlet-i istibdâdı İşte tahkir ediyor makbere-i ecdâdı Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Bulunaydı seni bizler gibi üç dane seven Yüzüne bakmaya da kasd edemezdi düşmen Etini, beslediğin halk yedi, âh vaten Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Vatanın cevher-i nâmûsunu biz mi satalım Ne revâ böyle cehâlet döşeğinde yatalım Hâlik’a karşı duracak kimseye taş mı atalım Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini Vatanın cevher-i nâmûsunu biz mi satalım Ne revâ böyle cehâlet döşeğinde yatalım Hâlik’a karşı duracak kimseye taş mı atalım Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Doymadık gözlerimiz kan ile olsun dolsun Babalar ağlaya dursun analar saç yolsun Yüzümüz yerde sürünsün başımız taş olsun Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]


Vatanın yâreledi sînesini düşman eli Girye-i mâtem imiş tâli’imiz tâ ezelî Kerbelâ’da dökülen hûn-ı şehîdân-ı Ali Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini Vatanın yâreledi sînesini düşman eli Girye-i mâtem imiş tâli’imiz tâ ezelî Kerbelâ’da dökülen hûn-ı şehîdân-ı Ali Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Vatan eyvâh hakir oldu perîşân oldu Düşman İstanbul’a girdi bu dahi şân oldu Memesinden dökülen süt yerine kan oldu Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Böyle ma’sûm ölenin kabri kılıçla açılır Kabrin üstündeki taştan bile kanlar saçılır Böyle kanlar saçılırken ne yürekle kaçılır Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

[Only Registered Users Can See Links]

Ey vatan, hasretini ıyd-i visâl eyle bize Bâri rü’yâda görün arz-ı cemâl eyle bize Sütünü, ni’metini gayrı helâl eyle bize Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini Yoğimiş kurtaracak bahtı kara mâderini

Namık Kemal
( 1840 - 1888 )

- mâder: ana
- dûd: duman, is
- hûn: kan
- ağyâr: yabancılar
- nekbet: talihsizlik, felaket
- îyd: bayram
- istimdâdı: yardım istemek
- kesb: kazanç
- istid’â: istek bildiren kâğıt
- tekfîn: kefenlemek
- meşveret: konuşup anlaşma
- visâl: kavuşma

Sebîlürreşâd, Sayı: 224, S. 279-280 16 Muharrem 1331 (26 Aralık 1912)