Krizantem
19 Şubat 2025, 01:33
[Only Registered Users Can See Links]
Yeryüzündeki din adamlarının giysi taşıması çok eski çağlara dayanır. Şamanizm’in din adamları olan şamanların da kendine mahsus giysileri olduğu biliniyor. Üstelik bu giysilerin ayin sırasında ne denli önemli olduğunu da daha önce ifade etmeye çalıştım. Cübbesiz şamanların kötü ruhlar karşısında etkisiz kalındığına inanıldığı için her şaman ne edip edip pahalıyada malolsa kendisine bir cübbe mutlaka yapar. Şamanlar için giysiden sonra en önemli parça ise “şaman davulu” dur.
Şaman, cübbesini olduğu gibi davulunu da kendi isteğine uygun olarak değil, hizmetinde bulunduğu ruhun istemleri doğrultusunda yaptırır. Giysi ve davulun özellikleri, biçimi ve diğer teferruatı kendi ruhu tarafından tanımlanır. Ruhun istemlerinden en küçük bir parça dahi eksik olursa, giysi ve davul ayin yapmada kullanılamaz.
Dinsel tören yapmak için gerekli olan nesnelerden biri de davuldur. Davulun şaman ayinlerinde çok eski zamanlardan beri kullanıldığı varsayılır. Çin kaynaklarına göre; Eski Yenisey Kırgızları’nın şaman ayinlerinde saz çaldıklarını XI. yüzyıl tarihçilerinden Gardizi yazmaktadır. Bugünkü Kırgız Kazak Baksıları ayinlerinde kopuz kullanırlarmış. Eski Oğuzlar’da İslam’dan sonra Şamanizm geleneğini sürdüren ozanlar ayinlerinde kopuzu kullanmışlardır. Kopuzu kutsal saymışlardır. Hatta kopuz üstüne yemin ettiklerini, dua ettiklerini, kutsadıklarını Dede Korkut’un her hikayesinde görmek olasıdır.
Şaman davulunun şaman giysisine göre daha eski olduğu varsayılır. Şaman giysisinin artık görülmediği yerlerde bile şaman davulu halen kullanılmaktadır. Şaman ayinlerinde davulun yadsınmaz bir önemi bulunuyor. Şaman davulu çoğunlukla tahta bir kasnağa geçirilmiş bir deriden oluşmaktadır. Davulun bir yüzü deri ile kaplıyken diğer yüzü boştur.
Şaman giysisi nasılki doğaüstü varlıkların, koruyucu cinslerin vs görünür temsilcisiyse, şaman davulu dan doğaüstü güçlerin, cinlerin bulunduğu canlı bir nesne gibidir.
Bazı bölgelerde şamanlar, yeraltına ya da gökyüzüne yaptıkları yolculuklarda binek hayvanı gibi davullarına binerek yolculuklarını yapmaktadırlar. Bu tasarıma göre, davul derisinin üstünde birtakım kozmik resimler çizilmektedir. Bu resimlerin dinsel ve büyüsel anlamları da vardır. Örneğin; davul üstündeki ağaç motifi, “dünya ağacı” nı; merdiven, gökyüzüne tırmanmada kolaylık sağlamayı; atlar, uzun mesafeleri almada yardımcı olmayı vs sembolize etmektedirler.
Şamanın ayin sırasında elinde bulundurduğu önemli araçlardan birisi de davuldur. Davul tokmakları da hem davul çalmada hem de falcılıkta kullanılır.
Cübbe gibi davulda şamanın şamanlığa başlamasından hemen sonra ata ruhlarının verdiği ilhama göre yapılır. Erkek ve kadın şamanların davulları arasında bir fark yoktur. Fakat çocuk şamanların davulları daha küçüktür. Davulun ağacı kayın veya sedir ağacından yapılır. Bu ağacın temiz, zedelenmemiş üstelik meskün yerlerden uzakta elde edilmesi gerekiyor. Ona hiçbir insan elinin değmemiş ve hiçbir hayvanın yaklaşmamış olmasına dikkat edilir. Davulun derisi ise, dağ keçisi veya geyik derisinden yapılır. Seyrekte olsa davul derisinin tay derisinden yapıldığı da görülmüştür.
Davul, ustaları tarafından yapılır. Şaman yeni davula dualar okuyarak, ardıç ağacı tütsüsüne tutar, üstüne kımız serper. Davul şamanlarda sadece dinsel törenlerde kullanılır. Davulun derisi herhangi bir nedenle hasar görürse yenilenir. Eski deri ise ormanda bir ağaca asılır. Ama şaman ölürse davulu da kırılır ve mezarının başına asılır. Her şamanın hayatta biri yedek olmak üzere iki davulu bulunur. Şamanların hayatları boyunca kullandıkları davul sayısı 3-9 arasında değişir.
Şorlarda davulun yapılması şöyle olur: Yeni şaman ile birlikte oymağın halkı topluca ormana gider. Burada, şaman dualar okuyarak ayine başlar. Görkemli bir dinsel tören yapılır. Davulun tüm malzemeleri üç gün boyunca temin edilip biraraya getirilir. Arkasından üstüne resimler, şekiller vs çizilir.
Genç şaman davulu koruyucu ruhu olan Mustağ’a (Buzdağ) takdim eder. O da oğullarına gösterir. Oğulları ise Mustağ’ın civarındaki diğer yüksek dağlardır. Davul gözden geçirilir ve bununla ne kadar süre tören yapılacağını tesbit ederler..
Daha sonra, şamanın davulu tanrı Ülgen’in annesi veya karısı (başka rivayete göre) Tazı Kan’a (Pazlak Han) sunar. Üç gün sonrada büyük bir törenle davul tanrı Erlik’e sunulur. Kurban olarak ona içki sunulur. Böylece yeraltı aleminin tanrısı da davulu muayene edip bununla kaç yıl Şamanlık yapacağını ve kaç kurban sunulacağını bildirir.
Bundan sonra tesbit edilen müddet dolunca çoğu zaman gerçekten, ya şaman ölür veya dağlarda istempte kaybolup gidermiş.
Davulun bulunduğu evde biri ölürse, davulun tanrı Erlik’in elçisi Aldacı’nın yardımcı ile kirlendiğine ve gücünü kudretini kaybettiğine inanılır. Böyle olunca davulların derisi derhal değiştirilir. Böylece davulla beraber bütün şaman aksesuarı (manyak, yalama, bayrı, yayık, muhafaza edilen torba) kirlenir. Tedbirli ev sahipleri ve şamanlar hastanın öleceği anlaşılınca şamana ait eşyaları evden çıkarırlar.
Bazı yörelerde davul şamanın ölümünden sonra ormanda parçalanıp bir ağaca asılır. Şamanın ölüsü de bu ağacın altına gömülür. Şamanın cenazesi defnedilirken özel bir tören yapılmaz. İlahi okunmaz. Şamanların mezarları obadan ve yollardan uzak hayvan sürülerinin yaklaşamayacağı tepelerde bulunur. Eğer ölen şamanın vasiyeti varsa akrabaları yeni bir davul yaptırıp evine asabilir. Eski geleneklere göre şamanların evinde iki davul bulunurmuş bunlardan biri dinsel törenlerde kullanılırmış diğeri ise evde saklanırmış.
Bazı yerlerde şamanlar davul yerine “yölgö” denilen (küçük yay) alet kullanırlar. Yölgö ile ayin yapmak için de koruyucu ruhların izinin alınmış olması gerekiyor. Birçok ayinde sadece “yölgö” kullanan şamanlarda var. Bunlar daha çok kendi akrabalarının dini törenlerinde kullanırlar.
Bazı halklarda davulun için kısmında da simgesel işaretler yeralır. Davulun üstüne şamanın emrinde bulunan ruh sayısı kadar çıngırak takılması gibi.
Davulun derisinde bulunan resimlerde; dünyadaki ve gökyüzündeki bazı efsanelerle ilgili semboller yeralmaktadır. Ay ve güneş resmi gökkuşağı, fecir ve Şafak temsilleri, yıldızlar, tanrı Ülgen’in kızlarını temsil eden resimler kuş, geyik, ağaç, vs şekiller de davulun derisinde yeralmaktadır. Ayin sırasında şamanın yardımcı ruhlarını davulun iç kısmına topladığına inanılır.
—-
Yeryüzündeki din adamlarının giysi taşıması çok eski çağlara dayanır. Şamanizm’in din adamları olan şamanların da kendine mahsus giysileri olduğu biliniyor. Üstelik bu giysilerin ayin sırasında ne denli önemli olduğunu da daha önce ifade etmeye çalıştım. Cübbesiz şamanların kötü ruhlar karşısında etkisiz kalındığına inanıldığı için her şaman ne edip edip pahalıyada malolsa kendisine bir cübbe mutlaka yapar. Şamanlar için giysiden sonra en önemli parça ise “şaman davulu” dur.
Şaman, cübbesini olduğu gibi davulunu da kendi isteğine uygun olarak değil, hizmetinde bulunduğu ruhun istemleri doğrultusunda yaptırır. Giysi ve davulun özellikleri, biçimi ve diğer teferruatı kendi ruhu tarafından tanımlanır. Ruhun istemlerinden en küçük bir parça dahi eksik olursa, giysi ve davul ayin yapmada kullanılamaz.
Dinsel tören yapmak için gerekli olan nesnelerden biri de davuldur. Davulun şaman ayinlerinde çok eski zamanlardan beri kullanıldığı varsayılır. Çin kaynaklarına göre; Eski Yenisey Kırgızları’nın şaman ayinlerinde saz çaldıklarını XI. yüzyıl tarihçilerinden Gardizi yazmaktadır. Bugünkü Kırgız Kazak Baksıları ayinlerinde kopuz kullanırlarmış. Eski Oğuzlar’da İslam’dan sonra Şamanizm geleneğini sürdüren ozanlar ayinlerinde kopuzu kullanmışlardır. Kopuzu kutsal saymışlardır. Hatta kopuz üstüne yemin ettiklerini, dua ettiklerini, kutsadıklarını Dede Korkut’un her hikayesinde görmek olasıdır.
Şaman davulunun şaman giysisine göre daha eski olduğu varsayılır. Şaman giysisinin artık görülmediği yerlerde bile şaman davulu halen kullanılmaktadır. Şaman ayinlerinde davulun yadsınmaz bir önemi bulunuyor. Şaman davulu çoğunlukla tahta bir kasnağa geçirilmiş bir deriden oluşmaktadır. Davulun bir yüzü deri ile kaplıyken diğer yüzü boştur.
Şaman giysisi nasılki doğaüstü varlıkların, koruyucu cinslerin vs görünür temsilcisiyse, şaman davulu dan doğaüstü güçlerin, cinlerin bulunduğu canlı bir nesne gibidir.
Bazı bölgelerde şamanlar, yeraltına ya da gökyüzüne yaptıkları yolculuklarda binek hayvanı gibi davullarına binerek yolculuklarını yapmaktadırlar. Bu tasarıma göre, davul derisinin üstünde birtakım kozmik resimler çizilmektedir. Bu resimlerin dinsel ve büyüsel anlamları da vardır. Örneğin; davul üstündeki ağaç motifi, “dünya ağacı” nı; merdiven, gökyüzüne tırmanmada kolaylık sağlamayı; atlar, uzun mesafeleri almada yardımcı olmayı vs sembolize etmektedirler.
Şamanın ayin sırasında elinde bulundurduğu önemli araçlardan birisi de davuldur. Davul tokmakları da hem davul çalmada hem de falcılıkta kullanılır.
Cübbe gibi davulda şamanın şamanlığa başlamasından hemen sonra ata ruhlarının verdiği ilhama göre yapılır. Erkek ve kadın şamanların davulları arasında bir fark yoktur. Fakat çocuk şamanların davulları daha küçüktür. Davulun ağacı kayın veya sedir ağacından yapılır. Bu ağacın temiz, zedelenmemiş üstelik meskün yerlerden uzakta elde edilmesi gerekiyor. Ona hiçbir insan elinin değmemiş ve hiçbir hayvanın yaklaşmamış olmasına dikkat edilir. Davulun derisi ise, dağ keçisi veya geyik derisinden yapılır. Seyrekte olsa davul derisinin tay derisinden yapıldığı da görülmüştür.
Davul, ustaları tarafından yapılır. Şaman yeni davula dualar okuyarak, ardıç ağacı tütsüsüne tutar, üstüne kımız serper. Davul şamanlarda sadece dinsel törenlerde kullanılır. Davulun derisi herhangi bir nedenle hasar görürse yenilenir. Eski deri ise ormanda bir ağaca asılır. Ama şaman ölürse davulu da kırılır ve mezarının başına asılır. Her şamanın hayatta biri yedek olmak üzere iki davulu bulunur. Şamanların hayatları boyunca kullandıkları davul sayısı 3-9 arasında değişir.
Şorlarda davulun yapılması şöyle olur: Yeni şaman ile birlikte oymağın halkı topluca ormana gider. Burada, şaman dualar okuyarak ayine başlar. Görkemli bir dinsel tören yapılır. Davulun tüm malzemeleri üç gün boyunca temin edilip biraraya getirilir. Arkasından üstüne resimler, şekiller vs çizilir.
Genç şaman davulu koruyucu ruhu olan Mustağ’a (Buzdağ) takdim eder. O da oğullarına gösterir. Oğulları ise Mustağ’ın civarındaki diğer yüksek dağlardır. Davul gözden geçirilir ve bununla ne kadar süre tören yapılacağını tesbit ederler..
Daha sonra, şamanın davulu tanrı Ülgen’in annesi veya karısı (başka rivayete göre) Tazı Kan’a (Pazlak Han) sunar. Üç gün sonrada büyük bir törenle davul tanrı Erlik’e sunulur. Kurban olarak ona içki sunulur. Böylece yeraltı aleminin tanrısı da davulu muayene edip bununla kaç yıl Şamanlık yapacağını ve kaç kurban sunulacağını bildirir.
Bundan sonra tesbit edilen müddet dolunca çoğu zaman gerçekten, ya şaman ölür veya dağlarda istempte kaybolup gidermiş.
Davulun bulunduğu evde biri ölürse, davulun tanrı Erlik’in elçisi Aldacı’nın yardımcı ile kirlendiğine ve gücünü kudretini kaybettiğine inanılır. Böyle olunca davulların derisi derhal değiştirilir. Böylece davulla beraber bütün şaman aksesuarı (manyak, yalama, bayrı, yayık, muhafaza edilen torba) kirlenir. Tedbirli ev sahipleri ve şamanlar hastanın öleceği anlaşılınca şamana ait eşyaları evden çıkarırlar.
Bazı yörelerde davul şamanın ölümünden sonra ormanda parçalanıp bir ağaca asılır. Şamanın ölüsü de bu ağacın altına gömülür. Şamanın cenazesi defnedilirken özel bir tören yapılmaz. İlahi okunmaz. Şamanların mezarları obadan ve yollardan uzak hayvan sürülerinin yaklaşamayacağı tepelerde bulunur. Eğer ölen şamanın vasiyeti varsa akrabaları yeni bir davul yaptırıp evine asabilir. Eski geleneklere göre şamanların evinde iki davul bulunurmuş bunlardan biri dinsel törenlerde kullanılırmış diğeri ise evde saklanırmış.
Bazı yerlerde şamanlar davul yerine “yölgö” denilen (küçük yay) alet kullanırlar. Yölgö ile ayin yapmak için de koruyucu ruhların izinin alınmış olması gerekiyor. Birçok ayinde sadece “yölgö” kullanan şamanlarda var. Bunlar daha çok kendi akrabalarının dini törenlerinde kullanırlar.
Bazı halklarda davulun için kısmında da simgesel işaretler yeralır. Davulun üstüne şamanın emrinde bulunan ruh sayısı kadar çıngırak takılması gibi.
Davulun derisinde bulunan resimlerde; dünyadaki ve gökyüzündeki bazı efsanelerle ilgili semboller yeralmaktadır. Ay ve güneş resmi gökkuşağı, fecir ve Şafak temsilleri, yıldızlar, tanrı Ülgen’in kızlarını temsil eden resimler kuş, geyik, ağaç, vs şekiller de davulun derisinde yeralmaktadır. Ayin sırasında şamanın yardımcı ruhlarını davulun iç kısmına topladığına inanılır.
—-