Soru 6 - Dinamizm Nedir?

[Krizantem]

[Only Registered Users Can See Links]



Dinamizmin bir adı da manadır. Olağanüstü kuvvet demektir. Bu olağanüstülük esrarengiz ve alışılmamışlığından kaynaklanır. Tanrılar ve ruhlarla olduğu gibi, canlı ve cansız şeylerle de ilgili olabilir. Fiziksel herhangi bir müdahale olmaksızın iyilik ve kötülük meydana getiren kuvvet anlamına da gelir. Bu kuvveti denetlemek çok zordur.

—

[Leydihan]

Dinamizm kavramından ne anlıyoruz? Dinamist dünya görüşü nasıl bir görüştür?
İnsanlar çevreleriyle her zaman ilgilenmişlerdir. İnsanın içinde bulunduğu çevre, çevre içinde olup bitenler, cevrede bulunan bitki örtüsü, hayvan çeşitleri, taş, kaya, orman, su vb. gibi doğal ögeler o cevrede yaşayanların her zaman için ilgisini çekmiştir. İlkeller çevrelerinde oluşan olayları gözleyerek birtakım bilgiler elde etmişlerdir. Örneğin bitkilerin insanları besleyen, türüne göre insanları zehirleyen, ya da tersine bazı hastalıkları iyi eden bir öze sahip olduklarına gözlem yolu ile varmışlardır.

Kimi hayvanların uçabilme, yüzebilme, derinlere dalabilme; çabukluk, ağırlık, sessizlik vb. gibi yetenekleriyle insanlardan ustun olma niteliklerinin farkına da gözlemleri sonucu varmışlardır. İnsanlar, hayvanlarda, bitkilerde, doğal ögelerdeki bu üstünlükleri kendi cinsleri arasında da fark etmişlerdir. Örneğin ilkel toplumlardaki bazı kimselerin, şeflerin, yaşlıların, şamanların, büyücülerin, savaşçıların, avcıların toplumun diğer üyelerine bakarak iyi konuşma, fizik yapı, cesaret, parapsişik, majik, hiptonik vb. gibi yetenek ve özelliklerle sivrilmeleri, bunların çevrelerinde sadece korku ve saygı uyandırmaları sonucunu doğurmamış, aynı zamanda bu gibi kimselerde başkalarında olmayan birtakım “olağanüstü” kuvvetlerin var olduğu görüşünü ve tasarımını da doğurmuştur.

Bu görüşte niteliklerin, etkilerin ve kuvvetlerin anlamı çok yüksek olarak değerlendirilmiştir. Canlı varlıklara özgü olduğu sanılan bu çeşit nitelik, etki ve kuvvetler giderek doğayı ve doğayı dolduran ögeleri de içine almıştır. Böylece “doğal” kuvvetlerden “doğaüstü” kuvvetlere geçilmiştir. Eğer yetenekli bir avcı bir hayvanı avlayamaz ya da öldüremezse, birçok ilkel toplumda rastlanıldığı gibi söz konusu hayvanın söz konusu avcıdan daha ustun ve güçlü olduğu fikrine varılmıştır (Hermann, s.31).

Bu “kuvvet” tasarımına her yerde rastlamak mümkündür. Eğer bir insan, bir hayvan, bir bitki ya da başka bir doğa ögesi yetenek, nitelik, bicim vb. ile alışılmışın dışında kalıyorsa, bu, ancak onun dinamik ve mistik bir “kuvvet”e sahip olmasından ileri gelmektedir, insana, etkili, dinamik, yaratıcı ve yetkin görünen her şey hep bu “kuvvet” ile yüklüdür ve bu “kuvvet” in eseridir.

Doğada var olduğuna inanılan; özellikle belli nesnelerde, bitkilerde, hayvanlarda ve insanlarda daha belirgin olan, dinamik ve mistik kuvvetle yüklü bulunma inancına d i n a m i z m denmektedir. Bu terimin aslı Yunanca d y n a m i s = (kuvvet)’den gelmektedir. Dinamizm terimi ilkin, 1907 yılında Fransız folklorcusu A. Van Gennep (1853-1957) tarafından kullanılmıştır.

Bazı bilginler dinin başlangıcını dinamist dünya görüşünde aramışlardır. Orneğin R. R. M a r e t, dinamizmin insanları ilkin büyüsel ritlere sevk ettiğini; bu ritlerden de dinin geliştiğini ve büyüsel sözlerden de duanın meydana geldiğini ileri sürmüştür. K. D i t t m e r ise, dinin başlangıç ve gelişmesinde dinamist dünya görüşünün yerinin önde olduğunu belirttikten sonra, büyünün dinamist dünya görüşünde temellendiğini ileri sürerek, gelişmenin öteki dönemlerine geçmektedir (Dittmer, s.77). Ancak böyle bir gelişim çizgisi tarihsel acıdan tanıtlanamamaktadır.

Gerçi dinamist dünya görüşünün dinin gelişmesine etkisi olmuştur. Ancak bunun yanı sıra başka dinsel tasarımlara da yer vermek gerekmektedir.