Türkçeye Giren Yabancı Kelimeler

[Leydihan]

[Only Registered Users Can See Links]



BURASI TÜRKİYE OLABİLİR Mİ?



TÜRKÇEMİZE GİREN YABANCI KELİMELER



[Only Registered Users Can See Links]
[Only Registered Users Can See Links]


BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU

Bir kelimenin birinci hecesinde kalın bir ünlü (a,ı,o,u) bulunuyorsa, diğer hecelerdeki ünlüler de kalın, ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa, diğer hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.

Ö: Bayrak, Türkçe, yüzük, efendi, kasap, bıçak, deve, karpuz gibi kelimeler bunlara örnektir.

Büyük ünlü uyumuna aykırı bazı Türkçe kelimeler de vardır.

Ö: Anne, dahi, kardeş, hangi, hani, şişman, elma vs.

Büyük ünlü uyumu alıntı kelimelerde aranmaz.

Ö: Ahenk, badem, ceylan, gazete, dükkan, hamsi, kestane, limon, pehlivan, nişasta vs.

Birleşik kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz.

Ö: Hanımeli, bilgisayar, çekyat, açıkgöz vs.

Bu tür birleşik kelimeler tek tek incelenebilir.

Ö: Hanım-eli
“Hanım” kendi arasında uyar,“eli” de uyar.

"-gil, -ken, -leyin, mtırak, -yor" ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz.

Ö: Akşam-leyin, bakla-gil-ler, çalışır-ken, ekşi-mtırak, yürü-yor.

-daş(-taş)eki bazı kelimelerde büyük ünlü uyumuna uymayabilir.

Ö: Meslek-taş, din-daş, gönül-daş

-ki aitlik ekleri büyük ünlü uyumuna uymaz.

Ö: Akşamki, sabahki, yarınki

KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU

Düzlük-yuvarlaklık uyumu da denir. Bu kurala göre bir kelime düz ünlü (a, e, ı, i) ile başlıyorsa sonraki ünlüler düz; yuvarlak ünlü (o, ö, u, ü) ile başlıyorsa sonraki ünlüler ya dar-yuvarlak (u, ü) ya da düz geniş (a, e) olmalıdır.

Ö: Arkadaş, karanlık, kova, ıslık, ılık, okul, çocuk vs.
Büyük ünlü uyumunu hesaba katmazsak küçük ünlü uyumu kuralına göre hangi ünlüden sonra hanginsin gelebileceği şu şekilde gösterilebilir.

a, a, e, ı, i
e, a, e, ı, i
ı, a, e, ı, i
i, a, e, ı, i
o, a, e, u, ü
ö, a, e, u, ü
ü, a, e, u, ü
ü, a, e, u, ü

Büyük ünlü uyumunu hesaba katarsak küçük ünlü uyumu kuralına göre hangi ünlüden sonra hangisinin gelebileceği şu şekilde gösterilebilir:

a ,a, ı
e, e, i
ı, a, ı
i, e, i
o, a, u
ö, e, ü
u, a, u
ü, e, ü

Bu kurala uymayan yabancı kelimeler:

Ö: Alkol, daktilo, mönü, akordeon, rötar, radyo, tiyatro, otobüs, televizyon, horoz, kamyon…

Ancak bazı alıntı kelimeler bu kurala uydurulmuştur:

Ö: Müdir/müdür, mümkin/mümkün, müşkil/müşkül…

Bu kurala uymayan Türkçe kelimeler:

Ö: Avuç, avurt, kavurmak, kavuşmak, savurmak, kavun, karpuz, yağmur, çamur, tavuk, kabuk…

-yor ve –ki ekleri de çoğu zaman bu kurala uymaz:

Ö: Geliyor, onunki…

Küçük ünlü uyumuna aykırı kelimelere (Türkçe ve yabancı) getirilen ekler, kelimenin son ünlüsüne uyar:

Ö: Kavunu, yağmurluk, müminlik, müzikçi…

TÜRKÇEMİZE GİREN YABANCI KELİMELER

SIRA - TÜRKÇESİ - İNG.YAZILIŞI - ANLAMI

1-ADAPTASYON-------------ADAPTATION-----------UYUM
2-AGRESİF----------------------AGRESSIVE---------------SALDIRGAN
3-AKSİYON--------------------ACTION--------------------HAREKET
4-AKTİF-------------------------ACTIVE--------------------ETKEN,ETKİN
5-AKTİVİTE--------------------ACTIVITY-----------------ETKİNLİK
6-AMBİYANS-----------------AMBİENCE----------------ÇEVRE,ORTAM
7-ANONS----------------------ANOUNCE-----------------DUYURU
8-ANTRE ----------------------ENTRANCE----------------GİRİŞ
9-ANTRENÖR----------------TRAINER-------------------ÇALIŞTIRICI
10-ARTİST---------------------ARTIST-----------------------SANATÇI
11-ASİSTAN------------------ASISTANT------------------YARDIMCI
12-AVANTAJ----------------ADVANTAGE---------------FIRSAT,MENFAAT
13-BADİ BİLDİNG----------BODY BUILDING---------VÜCUT GELİŞTİRME
14-BADİGARD---------------BODY GUARD------------YAKIN KORUMA,MUHAFIZ
15-BLENDIR-----------------BLENDER ------------------- KARIŞTIRICI
16-BUTON--------------------BUTTON ---------------------DÜĞME
17-DABIL---------------------DOUBLE-----------------------ÇİFT,İKİ KİŞİLİK
18-DEFANS------------------DEFENCE ---------------------SAVUNMA
19-DEFORME----------------DEFORM ---------------------BİÇİMİNİ BOZMAK
20-DEKLARE----------------DECLARE ---------------------BİLDİRMEK,İDDİA ETMEK
21-DEŞARJ-------------------DISCHARGE ------------------BOŞALTMAK TAHLİYE
22-DETAY--------------------DETAIL ------------------------AYRINTI
23-DİREKT-------------------DIRECT -------------------------DOĞRUDAN
24-DİREKTİF----------------DIRECTIVE --------------------TALİMAT,EMİR
25-DİREKTÖR--------------DIRECTOR ----------------------MÜDÜR,YÖNETİCİ
26-DİSKALİFİYE-----------DISQUALIFICATION--------OYUNDAN ATMA
27-DİYALOG----------------DIALOG ------------------------KARŞILIKLI KONUŞMA
28-DOKTOR-----------------DOCTOR -----------------------HEKİM
29-EKSTRA------------------EXTRA--------------------------- FAZLADAN
30-EKSTREM----------------EXTREME ----------------------EN UZAK NOKTA,SINIR
31-ENTERESAN------------INTERESTING ----------------İLGİNÇ
32-FİNİŞ----------------------FINISH --------------------------BİTİŞ,SON,BİTİRME
33-FORM---------------------FORM ----------------------------ŞEKİL,BİÇİM
34-FRİKİK--------------------FREE KICK---------------------- SERBEST VURUŞ
35-GLOBAL-----------------GLOBAL -------------------------KÜRESEL,EVRENSEL
36-GRUP --------------------GROUP ---------------------------EKİP,KÜME
37-HALFTAYM -----------HALF TIME ----------------------DEVRE,ARA,DEVRE ARASI
38-HARMONİ -------------HARMONY ----------------------UYUM,AHENK,UYGUNLUK
39-HOBİ ---------------------HOBBY ----------------------------MERAK,UĞRAŞ
40-İLLEGAL ----------------ILLEGAL --------------------------YASADIŞI,KANUNSUZ
41-İNDİREKT --------------INDIRECT-------------------------DOLAYLI
42-İNTERNASYONAL---INTERNATIONAL ---------------ULUSLAR ARASI
43-JENERASYON --------GENERATION -------------------NESİL,KUŞAK
44-KALİTE -----------------QUALITY --------------------------NİTELİK
45-KARİYER----------------CARRIER --------------------------MESLEK,MESLEK YAŞAMI
46-KARİZMA-------------- CHARISMA -----------------------BÜYÜLEYİCİ GÖRÜNÜŞ
47-KLİMA -------------------CLIMATE -------------------------İKLİM,HAVA,ORTAM
48-KOLEKSİYON--------- COLLECTION-------------------- BİRİKTİRMEK
49-KOMPLE ----------------COMPLETE ------------------------TAM,EKSİKSİZ,TAMAM
50-KONFOR ----------------COMFORTABLE -----------------RAHAT
51-KONSEPT ---------------CONCEPT --------------------------GENEL KAVRAM,GENEL DÜŞÜNCE
52-KONTAK--------------- CONTACT-------------------------- TEMAS,İLETİŞİM
53-KONTRAT -------------CONTRACT -----------------------ANLAŞMA,SÖZLEŞME
54-KONTROL -------------CONTROL-------------------------- DENETİM,DENETLEMEK
55-KRİZ ---------------------CREASE----------------------------- BUHRAN,BUNALIM
56-LEGAL------------------ LEGAL ------------------------------YASAL ,YASAL OLAN
57-LİMİT------------------- LIMIT--------------------------------- SINIR,HUDUT
58-MAKSİMUM--------- MAXIMUM-------------------------- EN ÇOK
59-MANTALİTE--------- MENTALLY -------------------------AKLEN,ZİHNEN,FİKREN
60-MATERYAL---------- MATERİAL --------------------------ARAÇ,GEREÇ
61-MELODİ-------------- MELODY----------------------------- AHENK,EZGİ,BESTE
62-MENÜ,MÖNÜ ------MENU --------------------------------YEMEK İZİNİ,LİSTESİ
63-MESAJ -----------------MESSAGE ---------------------------HABER,İLETİ
64-METOD ---------------METHOD ----------------------------YOL,YÖNTEM,USÜL
65-MİKSER ---------------MIXER --------------------------------KARIŞTIRICI
66-MİNİMUM -----------MINIMUM ---------------------------EN AZ
67-MİTİNG------------- MEETİNG ------------------------------BULUŞMA,TOPLANTI
68-MODA ---------------MODE -----------------------------------TARZ,YOL,BİÇİM
69-NORMAL -----------NORMAL------------------------------ OLAĞAN
70-OBJE ------------------OBJECT --------------------------------MADDE,NESNE
71-OBJEKTİF -----------OBJEKTIVE ---------------------------TARAFSIZ,YANSIZ,NESNEL
72-OFİS ------------------OFFİCE ---------------------------------BÜRO,İŞYERİ,DAİRE
73-OKEY ----------------OKAY----------------------------------- TAMAM
74-OPSİYON -----------OPTION --------------------------------SEÇİM HAKKI, TERCİH
75-OPTİMUM ----------OPTIMUM -----------------------------EN UYGUN
76-ORİJİNAL -----------ORIJINAL -----------------------------ASIL,İLK,ÖZ,ÖZGÜ,ÖZGÜN
77-OTORİTE ------------AUTHORITY------------------------- YETKİ,SELAHİYET,HÜKÜM
78-PANİK ---------------PANIC---------------------------------- TELAŞ
79-PARFÜM ------------PERFUME----------------------------- GÜZEL KOKU
80-PARTİ ----------------PARTY--------------------------------- EĞLENTİ,DAVET,EĞLENCE
81-PASİF -----------------PASSIVE -------------------------------EDİLGEN
82-PERFORMANS ----PERFORMANCE --------------------VERİM,RANDIMAN
83-PERSONEL ---------PERSONNEL -------------------------GÖREVLİLER, ELEMANLAR
84-PLAN -----------------PLAN---------------------------------- TASARI,NİYET,ŞEMA
85-POPÜLASYON ----POPULATION -----------------------NÜFUS,AHALİ,HALK
86-POPÜLER----------- POPULAR----------------------------- SEVİLEN
87-PRATİK --------------PRACTICE---------------------------- KULLANIŞLI
88-PRAYM --------------PRIME ----------------------------------İLK, BAŞLICA,EN ÇOK İZLENEN
89-PRENSİP ------------PRINCIPLE -----------------------------İLKE
90-PRESTİJ--------- ----PRESTIGE ------------------------------SAYGINLIK,İTİBAR
91-PROBLEM ----------PROBLEM ------------------------------SORUN,MESELE
92-PROGRAM ---------PROGRAM---------------------------- İZLENCE
93-PROJE ----------------PROJECT ------------------------------TASARI
94-PROMOSYON -----PROMOTION------------------------ REKLAM,TANITIM
95-PROTESTO--------- PROTEST ------------------------------KARŞI ÇIKMAK,İTİRAZ ETMEK
96-RAPOR --------------RAPOR ---------------------------------BİLDİRİ
97-REAKSİYON------- REACTION---------------------------- TEPKİ
98-REALİZE ------------REALIZE ------------------------------GERÇEKLEŞTİRMEK
99-REFÜZE -------------REFUSE-------------------------------- REDDETMEK,GERİ ÇEVİRMEK
100- REKOR------------ RECORT --------------------------------KAYIT,TUTANAK
101- REVİZYON ------REVISION------------------------------GÖZDEN GEÇİRİP DÜZELTME
102- REYTİNG-------- RATING --------------------------------BEĞENİLME,İZLENME ORANI
103- RİSK ---------------RISK------------------------------------- TEHLİKE
104- RİTİM -------------RHYTHM ------------------------------AHENK,VEZİN,DİZEM
105- SEMPATİK-------SYMPATHY--------------------------- SEVİMLİ GELEN ŞEY, CANA YAKIN
106- SEZON ------------SEASON------------------------------- DÖNEM,DEVRE,MEVSİM
107- SKOR --------------SCORE ---------------------------------SONUÇ,SAYI,SONUÇ SAYISI
108- SOSYAL ----------SOCIAL --------------------------------TOPLUMSAL
109- SPİKER -----------SPEAKER ------------------------------KONUŞMACI,SÖZCÜ
110- STANDART -----STANDART ---------------------------ÖLÇÜ,TEK BİÇİMDE OLAN
111-STAR ---------------STAR -----------------------------------YILDIZ
112- START ------------START -----------------------------------BAŞLANGIÇ,BAŞLAMA
113- STOK --------------STOCK ----------------------------------MEVCUT MAL
114- STOP --------------STOP -------------------------------------DURMAK,DURDURMAK
115- SUBJEKTİF --------SUBJECTİVE --------------------------ÖZNEL,DÜŞSEL
116- SÜPER -------------SUPER ----------------------------------MÜTHİŞ
117- SÜRPRİZ ----------SURPRISE ------------------------------ŞAŞIRTMAK,HAYRETE DÜŞÜRMEK
118- ŞARJ ---------------CHARGE --------------------------------DOLDURMAK,DOLDUTRMAK
119- ŞOK ----------------SHOCK ----------------------------------DARBE,ÇARPMA,ÇOK ŞAŞIRTMAK
120- ŞOV ----------------SHOW -----------------------------------GÖSTERİ,OYUN
121- TAYMİNG -------TIMING ---------------------------------ZAMANLAMA
122- TEMA -------------THEME ----------------------------------KONU,ANA KONU,İZLEK
123- TERAPİ -----------THERAPY ------------------------------TEDAVİ
124- TOLERANS ------TOLERANCE -------------------------HOŞGÖRÜ,MÜSAMAHA
125- TRANSFER ------TRANSFERENCE---------------------AKTARMA
126- TRANSPARAN ---TRANSPARENCY -----------------SAYDAMLIK,ŞEFFAFLIK
127- TUR -----------------TOUR ---------------------------------GEZİ,GEZMEK,DOLAŞMAK
128- VİZYON -----------VISION -------------------------------HAYAL,DÜŞ,İSTENİLEN HEDEF
129- FAKTÖR -----------FACTOR -----------------------------ETMEN
130- MİSYON -----------MISSION -----------------------------GÖREV
131- PRAYM TAYM ---PRIME TIME -----------------------EN ÇOK İZLENEN ZAMAN
132- ALTERNATİF ----ALTERNATIVE --------------------SEÇENEK
133- STİKIRR ------------STICKER -----------------------------ETİKET
134- ORGANİZATÖR --ORGANIZER,REGULATOR---DÜZENLEYİCİ
135- STATÜ-------------- STATUTE ----------------------------YASA,KURAL,TÜZÜK
136- OPERATÖR -------OPERATOR------------------------- İŞLETME,UZMAN
137- OPTİK --------------OPTIC ---------------------------------GÖZLE İLGİLİ

[Leydihan]

[Only Registered Users Can See Links]
[Only Registered Users Can See Links]
[Only Registered Users Can See Links]


“-de” ve “-ki” Ekleri,Birlerin ve Herlerin Yazılışı

“-de,-da”ların Yazımı

Cümledeki “-de, -da”ları çıkardığımızda cümlenin anlamı bozulmuyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır. Cümlenin anlamı bozuluyorsa ektir, birleşik yazılır.

1- Hasan da kömür almaya gitti
2- Hasan kömür almaya gitti

1–Arkadaşlar burada “-da” eki bağlaçtır.

2–Arkadaşlar gördüğünüz gibi iki cümle de aynı şeyi temsil ediyor.

1-Çantamda kalemlerim var.
2-Çantam kalemlerim var.

1-Arkadaşlar burada “-da” ektir.
2-Arkadaşlar gördüğünüz gibi 1. cümledeki anlatılmak istenen durum,2. cümlede anlatılamıyor.Demek ki ekmiş.

*Eğer aklınızda kalmıyorsa şöyle kalsın:
Ben de kömür almaya gideceğim.

Ben de seninle geleceğim.(Sen gidiyorsun, ben de gideceğim.)

Sen de gel.( Ben(biz) gidiyoru(z)m sen de gel.)
Gibisinden oluyor.

De --> çıkar --> bozuluyorsa --> bitişik,
De --> çıkar --> bozulmuyorsa --> ayrı yazılır.

Ek Olan ve Bağlaç Olan “ki”

1.Yol. En temizi daha sağlam öğrenirsiniz asla karıştırmazsınız. Ben bunu tavsiye ederim.

*Cümledeki “-ki” bir adın yerine kullanılmışsa ilgi zamiridir ve sözcüğe bitişik yazılır.

Benim param seninkinden çok.--> para kelimesi yerine “ki” gelmiş. Yani cümleyi açarsak:

Benim param senin parandan çok. --> olur.

Salonun halısı, odanınkinden daha güzel. --> “ki” -halı- ilgi zamiri.

Salonun halısı odanın halısından daha güzel.

*Cümledeki “-ki” “olan, bulunan” anlamı taşıyorsa sıfat yapan ektir ve sözcüğe bitişik yazılır.

Okuldaki öğrenciler şu an derste.-->“-ki” olan-bulunan anlamı taşıyor. Yani sıfat.

Okulda bulunan(olan) öğrenciler şu an derste.

Sınıftaki dolap kırılmış. --> “-ki” olan-bulunan anlamı taşıyor. Yani sıfattır.

Sınıfta olan(bulunan) dolap kırılmış.

*Cümledeki “-ki” adın yerine kullanılmamışsa ve “olan, bulunan” anlamı taşımıyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır.

Öyle güzel ki bakmaya kıyamıyorum. Şimdi burada “-ki” ilgi zamiri olamaz çünkü bir adın yerini almamış. Bakalım sıfat mı? Hayır değil.

Öyle güzel bulunan bakmaya kıyamıyorum. --> olmadı. Demek ki bağlaçmış.

Onun hastalandığını duyunca o kadar üzüldüm ki… --> İlgi zamiri ve sıfat olmadığına göre bağlaçtır.

2.Yol

Arkadaşlar bu biraz ezber gibi olacak fakat çok zor öğrenemem diyenler için yazıyorum. Size üsttekini tavsiye ederim.

*Hava o kadar güzel ki sokağa çıktım.
*Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.
*Kalemimi Ahmet’inkiyle değiştirdim.
*Kitaptaki konular sınavda çıkacakmış.

Arkadaşlar şimdi “-ki” ekinin sonuna “-ler” çoğul ekini koyacağız. Olursa bitişik, olmazsa ayrı yazılır.

*Hava o kadar güzel ki sokağa çıktım. --> (Hava o kadar güzel kiler sokağa çıktım.) Olmuyor.

*Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.-->(Duydum kiler unutmuşsun…) Olmuyor.

*Kalemimi Ahmet’inkiyle değiştirdim. --> (…Ahmet’inkileriyle değiştirdim.) Oluyor.

*Kitaptaki konular sınavda çıkacakmış. --> (Kitaptakiler …) Oluyor.

Ki+ler --> oluyorsa --> bitişik,
Ki+ler --> olmuyorsa --> ayrı yazılır.

Not: Bazı istisnalar tabi ki olabilir.

Ayrıca arkadaşlar bazı kelimeler kalıplaştığından dolayı “-ki” sürekli birleşik yazılır.

Sanki
Oysaki
Meğerki
Belki
Halbuki -->Ayrıca arkadaşlar “soMbahçem” diye kodlanıyor.
Çünkü
Eğerki
Mademki

Sanırım bu kadar var.

“Her” ve “Bir” sözcüklerinin yazımı.

Birkaç
Birçok
Biraz
Birbirine
Birdenbire
Hiçbiri
Bir an

-Birtakım insanlar
-Bir takım aldım. --> Aradaki farkı fark etmişsinizdir.

Her an
Her gün
Herhangi bir
Her zaman
Herhalde
Her biri
Her şey

Uyarı: Bütün “şey”ler ayrı yazılır.“ya da” ayrı yazılır,“veya” birleşik yazılır.

SAYILARIN YAZIMI

1-Sayılar metin içerisinde yazı ile yazılır. Ancak büyük sayılar ile para tutarı, ölçü, saat bildiren sayılar rakamla yazılır.

255550
Saat 16.30'da
250 kilometre

2-Sayıların her sözcüğü ayrı yazılır. Ancak para ile ilgili işlem ve belgelerde bitişik yazılır.

iki yüz elli bin
-ikiyüzellibin-

3-Üleştirme sayıları her zaman yazıyla yazılır.

3'er--> yanlış
üçer -->doğru

4-Sıra sayıları rakamla veya yazıyla gösterilebilir. Rakamla gösteriliyorsa rakamdan sonra nokta konur ya da kesme işaretinden sonra yazıyla yazılır.

3.-->doğru
3'üncü-->doğru

2'inci--->yanlış
2.'nci--->yanlış

5-Romen rakamları yüzyılların yazılışında aynı adı taşıyan hükümdarların sırasını belirtmede, kitap ve dergi ciltlerinde yazılır.

XV.yüzyıl
IV.Murat

[Leydihan]

[Only Registered Users Can See Links]
[Only Registered Users Can See Links]

Türk Diline Katkı Sağlayanlar
TDK

Tarihçe

Türk Dil Kurumu, Türk Dili Tetkik Cemiyeti adıyla 12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla kurulmuştur. Cemiyetin kurucuları, hepsi de milletvekili ve dönemin tanınmış edebiyatçıları olan Sâmih Rif'at, Ruşen Eşref, Celâl Sahir ve Yakup Kadri'dir. Kurumun ilk başkanı Sâmih Rif'at'tır. Türk Dili Tetkik Cemiyetinin amacı, "Türk dilinin öz güzelliğini ve zenginliğini meydana çıkarmak, onu yeryüzü dilleri arasında değerine yaraşır yüksekliğe eriştirmek" olarak tespit edilmiştir. Atatürk'ün sağlığında, 1932, 1934 ve 1936 yıllarında yapılan üç kurultayda hem Kurumun yönetim organları seçilmiş, hem dil politikası belirlenmiş, hem de bilimsel bildiriler sunulup tartışılmıştır. 26 Eylül-5 Ekim 1932 tarihleri arasında Dolmabahçe Sarayı'nda yapılan Birinci Türk Dili Kurultayı sonunda Kurumun "Lügat-Istılah, Gramer-Sentaks, Derleme, Lenguistik-Filoloji, Etimoloji, Yayın" adları ile altı kol hâlinde çalışmalarını sürdürmesi kabul edilmiştir.

Sonraki kurultaylarda bu kollardan bazıları ayrılmış, bazıları tekrar birleştirilmiş; fakat ana çatı değiştirilmemiştir. 1934'te yapılan kurultayda Cemiyetin adı, Türk Dili Araştırma Kurumu; 1936'daki kurultayda ise Türk Dil Kurumu olmuştur.

Türk Dil Kurumu başlangıçtan beri çalışmalarını iki ana eksen üzerinde yürütmüştür:

1. Türk dili üzerinde araştırmalar yapmak, yaptırmak;
2. Türk dilinin güncel sorunlarıyla ilgilenerek çözüm yolları bulmak.

Atatürk'ün kendisi de Türk dili üzerindeki yerli ve yabancı araştırmaları bizzat inceleyerek, dönemindeki bilginleri Türk dili üzerinde araştırmalar yapmaya yönlendirmiştir. Nitekim Türk dilinin en eski anıtları olan Göktürk (Runik) yazılı metinlerin ilk iki cildi onun sağlığında yayımlanmış; 1940'larda yayın hayatına çıkabilen Divanü Lügati't-Türk, Kutadgu Bilig gibi eserler üzerinde de yine onun sağlığında çalışılmaya başlanmıştır. Daha sonra birçok cilt hâlinde ortaya çıkacak olan Tarama ve Derleme Sözlüğü'yle ilgili çalışmalar da Atatürk'ün sağlığında başlamıştır. Tarama Sözlüğü, 13. yüzyılda başlayan Batı Türkçesinin eski eserlerinin taranmasıyla; Derleme Sözlüğü, Anadolu ağızlarında kullanılan kelimelerin derlenmesiyle oluşturulmuş büyük sözlüklerdir. Çağdaş Türkçenin grameri, sözlüğü, imlâsı ve terimleriyle ilgili çalışmalar da Atatürk tarafından ilgiyle izlenmiştir.

Türk Dil Kurumunun kuruluşuyla birlikte çağdaş Türkçede çok hızlı bir arılaştırma akımı da başlamıştır. Bizzat Atatürk'ün öncülük ettiği, Türk dilinin yabancı kökenli sözlerden temizlenmesi akımı 1935 güzüne kadar sürmüş; halkın diline girip yerleşmiş kelimelerin dilden atılması işleminden bu tarihte vazgeçilmiştir. Atatürk'ün ölümünden sonra öz Türkçe akımı Türk aydınları arasında sürekli tartışılan bir konu olmuş ve özellikle 1960'tan sonra Türk Dil Kurumu bu akımın öncülüğünü yapmaya devam etmiştir. 1980'den sonra tartışmalar durulmuş, bilimsel çalışmalar hız kazanmıştır.

Atatürk, ölümünden kısa bir süre önce yazdığı vasiyetname ile mal varlığını Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumuna bırakmıştır. Bu iki kurumun bütçesi bugün de Atatürk'ün mirasından karşılanmaktadır. Bu miras bugün Türkiye'nin en büyük bankalarından biri olan Türkiye İş Bankası sermayesinin %28,9'unu oluşturmaktadır.

Türk Dil Kurumunun yapısıyla ilgili ilk önemli değişiklik 1951 yılındaki olağanüstü kurultayda yapılmıştır. Atatürk'ün sağlığında Millî Eğitim Bakanının Kurum başkanı olmasını sağlayan tüzük maddesi 1951'de değiştirilmiş; böylece Kurumun devletle bağlantısı koparılmıştır. İkinci önemli yapı değişikliği 1982-1983 yıllarında gerçekleştirilmiştir. 1982'de kabul edilen ve şu anda da yürürlükte olan Anayasa ile Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu, bir Anayasa kuruluşu olan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu çatısı altına alınmış; böylece devletle olan bağlar yeniden ve daha güçlü olarak kurulmuştur.

Atatürk, 1 Kasım 1936'da Türkiye Büyük Millet Meclisinin V. dönem 2. yasama yılını açış konuşmasında Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumunun geleceği ile ilgili dileklerini şu sözlerle dile getirmişti:

Başlarında değerli Eğitim Bakanımız bulunan, Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumunun her gün yeni gerçek ufuklar açan, ciddî ve aralıksız çalışmalarını övgü ile anmak isterim. Bu iki ulusal kurumun, tarihimizin ve dilimizin, karanlıklar içinde unutulmuş derinliklerini, dünya kültüründe başlangıcı temsil ettiklerini, kabul edilebilir bilimsel belgelerle ortaya koydukça, yalnız Türk ulusunun değil, bütün bilim dünyasının ilgisini ve uyanmasını sağlayan, kutsal bir görev yapmakta olduklarını güvenle söyleyebilirim. (Alkışlar)Tarih Kurumunun Alacahöyük'te yaptığı kazılar sonucunda, ortaya çıkardığı beş bin beş yüz yıllık maddî Türk tarih belgeleri, dünya kültür tarihinin yeni baştan incelenmesini ve derinleştirilmesini gerektirecektir. Birçok Avrupalı bilim adamının katılması ile toplanan son Dil Kurultayının aydınlık sonuçlarını görmekle çok mutluyum. Bu ulusal kurumların az zaman içinde ulusal akademilere dönüşmesini dilerim. Bunun için, çalışkan tarih, dil ve bilim adamlarımızın, bilim dünyasınca tanınacak orijinal eserlerini görmekle mutlu olmanızı dilerim.

(Bu konuşmanın tam metnini [Only Registered Users Can See Links] adresinde bulabilirsiniz.)

Atatürk'ün bu dileği dikkate alınarak her iki kurum da böylece akademik bir yapıya kavuşturulmuştur.

Bugün Türk Dil Kurumu, 20'si Yüksek Öğretim Kurumu; 20'si Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yüksek Kurulu tarafından seçilen 40 asıl üyeye sahiptir. Üyelerin büyük çoğunluğu Türk üniversitelerinde çalışan Türkologlardır. Başbakanın önerisiyle Cumhurbaşkanınca tayin edilen Kurum Başkanı ve 40 asıl üye Bilim Kurulunu oluşturur. Kurumun bilimsel çalışmaları bu kurul tarafından plânlandığı gibi yönetim işlerini üstlenen Yürütme Kurulu ile bilimsel çalışmaları yürüten Kol ve Komisyonların üyeleri de bu kurul tarafından seçilir.
Bilimsel çalışmaları yürüten kollar şunlardır:

1. Sözlük Bilim ve Uygulama Kolu,
2. Gramer Bilim ve Uygulama Kolu,
3. Dil Bilimi Bilim ve Uygulama Kolu,
4. Terim Bilim ve Uygulama Kolu,
5. Ağız Araştırmaları Bilim ve Uygulama Kolu,
6. Kaynak Eserler Bilim ve Uygulama Kolu.

Türkiye Türkçesinin çağdaş sözlüğünü sürekli geliştirerek yayımlayan ve Genel Ağ ortamında sürekli güncelleyen Türk Dil Kurumu, İmlâ Kılavuzu'nu 2000 yılında yayımlamış olup, 2004 yılında İlköğretim Okulları için İmlâ Kılavuzu' nu yayımlamıştır. 1998 yılı içinde 9. baskısı çıkmış olan Türkçe Sözlük'te 75.000 civarında kelime yer almıştır.

Son dönemde, yılda 30-40 bilimsel eseri yayın dünyasına kazandıran Türk Dil Kurumunun üç süreli yayını da bulunmaktadır. Güncel dil konularını ve geniş kitlenin anlayacağı dilde yazılmış araştırmaları içine alan Türk Dili dergisi ayda bir yayımlanmaktadır. Altı ayda bir yayımlanan Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi; Kazak, Kırgız, Tatar vb. Türk topluluklarının dil ve edebiyatlarıyla ilgili araştırmalara yer verir. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten ise tamamen bilimsel araştırmaları içine alır ve yılda bir sayı yayımlanır.

Türk Dil Kurumunda şu anda, üç proje yürütülmektedir:

1. Türklük Bilimi (Türkoloji) Alanında Yabancıların Eserlerinin Türkçeye Çevrilmesi Projesi,

2. Türk Dünyası Destanlarının Tespiti, Türkiye Türkçesine Aktarılması ve Yayımlanması Projesi,

3. Mühendislik Terimleri Sözlüğü Projesi.

Kurumumuzun biten projeleri ise şunlardır:

1. Türkiye Türkçesi Sözlükleri Projesi,
2. Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri ve Şiveleri Sözlüğü ve Grameri Saha Araştırması Projesi,
3. Türkiye Türkçesi ve Tarihî Devirler Yazı Dilleri Grameri Projesi,
4. Göktürk (Runik) Yazılı Belge, Yazıt ve Anıtların Albümü Projesi.
Türk Dil Kurumu 800'e ulaşan yayını, 40 Bilim Kurulu üyesi, 17 uzmanı, 56 çalışanı ve zengin bir araştırma kütüphanesiyle Türkiye'nin saygın bilim kuruluşlarından biri olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

Karamanoğlu Mehmet Bey

Karamanoğlu Mehmet Bey Karamanoğulları'nın ikinci beyi Kerimü’d-din Karaman’ın oğludur. Doğum tarihi belli olmayıp ölümü 1280’dir. Mehmet Bey askerî ve idarî yönden bilgili bir devlet adamı idi. Bilim adamlarını etrafına toplayıp onlara büyük önem vermiştir. Dil Devriminde Atatürk'e ilham kaynağı olmuştur.

XIII. yüzyıl ortalarında Selçuklular, genellikle edebi dil olarak Farsçayı, devlet işlerinde Arapçayı kullanırlardı. Halk ise öz dilleri olan Türkçeyi kullanıyordu. Mehmet Bey millet olarak birlikte yaşamanın ilk şartı olan dil birliğinin sağlanmasının gerekliliğine inanıyordu. Bu birliği gerçekleştirmek için Toroslar üzerinde yaşayan bütün Türkmen boylarını çevresinde toplayarak bir ordu oluşturdu.

"Şimden gerü hiç gimesne divanda, dergahda, bergahda ve dahı her yerde Türk dilinden özge söz söylemeye." 13 Mayıs 1277

Üzerine gönderilen Selçuklu ve Moğol kuvvetlerini büyük bir yenilgiye uğratarak Konya’ya girdi. Burada yaşayan Selçuklu Türkleri, Karamanoğulları ile birlik oldular.

Kısa zamanda Konya vilayeti ve bazı çevre iller Karamanoğullarının hâkimiyeti altına girdi. Daha sonra Selçuklu Sultanı İzzettin Keykavus’un oğlu Gıyaseddin Siyavuş’u başa geçiren Mehmet Bey’in kendisi de vezir oldu. İlk önceleri Moğol baskısına başarı ile karşı koymasına birçok kere galip gelmesine rağmen, daha sonraki çarpışmaların birinde iki kardeşi ile beraber şehit düşmüştür. İdareciliği sırasında Türkçeyi resmi dil olarak ilan eden fermanını vermiştir. Bu fermanda “Bugünden sonra divanda, dergâhta ve bargâhta, mecliste ve meydanda Türkçeden başka dil kullanılmayacaktır.” diyerek siyasî ve askerî bir zafer değil aynı zamanda kültürel bir zafer kazanmıştır.


[Only Registered Users Can See Links]

[Leydihan]

Atatürk’ün Türk Dili İle İlgili Sözleri

-Türk milletinin dili “Türkçe”dir.Türk dili dünyada en güzel,en zengin ve en kolay olabilecek bir dildir.Onun için her Türk,dilini çok sever ve dilini yükseltmek için çalışır.Türk dili türk milleti için kutsal bir hazinedir.

1931

-“Türk”demek “dil” demektir.Milliyetin en çok belirgin niteliklerinden biri dildir.Türk milletindenim diyen insan,her şeyden önce ve mutlaka Türkçe konuşmalıdır

17 Şubat 1931

-Türk dilinin kendi benliğine,aslındaki güzellik ve zenginliğine kavuşması için bütün devlet teşkilatımızın dikkatli,alakalı olmasını isteriz

1 Kasım 1932

-Milli his ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir.Dilin milli ve zengin olması milli hissin inkişafında başlıca müessirdir.Türk dili dillerin en zenginlerindendir;yeter ki bu dil şuurla işlensin.

2 Eylül 1930

Ülkesini yüksek istiklalini korumasını bilen Türk milleti dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmalıdır.

2 Eylül 1930

Kesin olarak bilinmelidir ki,Türk milletinin dili ve milli benliği bütün hayatında hakim ve esas kalacaktır.

7 Şubat 1933

Güzel dilimizi ifade etmek için yeni Türk harflerini kabul ediyoruz.Bizim ahenktar,zengin lisanımız yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir.

9/10 Ağustos 1928

-Türk milleti, geçirdiği nihayetsiz felaketler içinde ahlakının,anneannelerinin,hatıralarının,menfaatler inin,kısacası bugün kendi milliyetini yapan her şeyin dili sayesinde muhafaza olduğunu görüyoruz.Türk dili,Türk milletinin kalbidir,zihnidir.

1931

-Zengin sözlüğümüzün toplandığı gün,milli varlığımız en kuvvetli bir dal kazanacaktır.Bizim milliyetçiliğimizin esası dil birliğinin korunmasıyla mümkün olacaktır.

26 Eylül 1938

-Öyle istiyorum ki,Türk dili bilim yöntemleriyle kurallarının ortaya koysun ve her dalda yazı yazanlar bütün terimleriyle çoğunluğun anlayabileceği güzel,ahenkli dilimizi kullansınlar.

1931

-Gaye,bugünkü ve yarınki Türk’ün medeniyetini kucaklayacak en güzel ve en ahenkli Türkçe’dir.

1932

Bir ulusun dili,bütün bilim kavramlarını oluşturacak şekilde gelişmemişse,o ulusun bilim ve kültür alanında bir varlık göstermesi beklenemez.

-Nitekim biz Türklük davasını böyle bir müsbet ölçüde ele almış bulunuyoruz.Büyük Türk tarihine,Türk dilinin kaynaklarına,zengin lehçelerine,eski Türk eserlerine önem veriyoruz.Baykal ötesindeki Yakut Türklerinin dil ve kültürlerini bile ihmal etmiyoruz.

1924

-Milliyetin çok bariz vasıflarından biri dildir.Türk milletindenim diyen insan,her şeyden evvel ve mutlaka Türkçe konuşmalıdır.Türkçe konuşmayan bir insan Türk kültürüne,topluluğuna bağlılığını iddia ederse buna inanmak doğru olmaz.

1930

[Only Registered Users Can See Links]

[Leydihan]

[Only Registered Users Can See Links]ŞİİRLER

Türkçe Konuş
Su kadar akıcı, su gbi duru
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz.
Yozlaştırma dili kullan dosdoğru
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Ana sütü gibi gereklidir dil
Sahip çık Türk Genci! Kıymetini bil!
El hayranlığını yüreğinden sil
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Kültürü koruyan besleyen dildir
Şiirle romanla süsleyen dildir
Kuşaktan kuşağa sesleyen dildir
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Dil yozlaşır ise bozulur dirlik
Öz kültürün sonu olur esirlik
Hem dilde hem işde fikirde birlik
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Rüzgârda savrulur koparsa yaprak
Kökü kurur ise ne yapsın toprak
Memleket misali temiz ve berrak
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Şiirde şarkıda her bir sanatta
Çarşıda pazarda bütün bir yurtta
İzmir’de Maraş’ta Muş’ta Yozgat’ta
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Beraber üzülüp ağlamak için
Beraber sevinip çağlamak için
Kalpleri sevgiyle bağlamak için
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Tarihin delili ve kaynağıdır
Kültür pınarının bir membaıdır
Bu dil bu milletin ses bayrağıdır
Türkçe düşün,Türkçe konuş,Türkçe yaz

Hasan Hüseyin Yılmaz

Türk Dil ve Tarih Kurumu
Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi
Sayı 657 Eylül 2006

Hasan Hüseyin Yılmaz

Türkçe Konuşalım Türkçe!

Oynanmasın lisanımla
Oynanmasın insanımla
Gece gündüz her anımla
Meşgalemdir gündüz gece
Her kelime hece hece
Türkçe konuşalım Türkçe

İki dil iki insanmış
Bazıları böyle sanmış
Biri Hans biri Hasanmış
Biri cüce biri yüce
Adam gibi Türk ol önce
Türkçe konuşalım Türkçe

Türkçe benim anadilim
Yok olmasın dilim dilim
Canım,cananım, sevgilim
Hem manaca hem şekilce
Denebilir hangi dilce?
Türkçe konuşalım Türkçe

Türkçe benim anadilim
Sahip çıktım sana dilim
Gönlüm senden yana dilim
Dinle, kültürüm iç ice
Kayıp eden hâli nice
Türkçe konuşalım Türkçe

Mikdat der ki sanat dilim
Din, kültüre kanat dilim
Bir çoğuna inat dilim
Önce Türkçe, sonra Türkçe
Savunurum seni Türkçe
Türkçe konuşalım Türkçe!

Mikdat Bal

Arkadaşlar size bir kitap önerebilirim. Oktay SİNANOĞLU’nun Bye Bye TÜRKÇE adlı bir eseridir. Ben henüz okumadım fakat Türkçe öğretmenlerim çok kez tekrarladı. Çok önemli ve güzelmiş. En yakın zamanda elime geçerse ben de okuyacağım.

[Only Registered Users Can See Links]
Son olarak arkadaşlar…Ne olursa olsun ama ne olursa olsun


[Only Registered Users Can See Links]