Lawrence Kohlberg ve Ahlak Anlayışı - Aöf Felsefe Dersleri

[Sürmenaj]

Lawrence Kohlbergahlak gelişimini Piagetin çalıştığı yaş grubundan daha ileri yaşlara taşımış ve ahlaki akıl yürütmenin daha gelişmiş düzeyini açıklamaya çalışmıştır.

Piagetin görüşleri doğrultusunda ahlak anlayışınıadaletdoğrulukeşitlik ve insan refahı kavramlarını kullanarak incelemiştir.Piagetden farkı olarak ahlaki olgunluğa ulaşma sürecinin daha aşamalı ve daha çok zaman aldığı görüşünü savunmuştur.

Kohlbergin kuramına göre ahlak gelişiminin birbirini izleyen altı basamağı vardır.Basamaklar da üç gelişimsel düzeyde gruplaşmaktadır.Sıralayacak olursak çocuk önce dışsal ödül veya cezaya odaklanırkenyaşı ilerledikçe toplum değerlerini dikkate almakta ve içsel vicdanının prensiplerine odaklanmaktadır.

Ergenlik öncesi dönemde çocuk somut ve değişmeyen kurallara göre ya da toplumun kurallarına göre düşünür.Ergenlik döneminde ahlaki değerlendirmeleri sadece siyah ve beyaz olarak görmez ve toplum tarafından kabul edilmiş standartlarda çelişki olabileceğini anlar.

Kohlbergahlak gelişimi basamaklarınıahlak ile ilgili sorular sorulduğundainsanların nasıl düşündüklerini inceleyerek geliştirmiştir.Farklı yaş gruplarından ve farklı geçmişleri olan insanlardanbu ahlaki ikilemlere yanıtlar vermelerini istemiş ve verdikleri yanıtlara göre bu kişilerin hangi basamakta olduğunu saptamıştır.

Alıntı

[Asrevya]

Önemli bir kuramdır.
Kohlberg üç evreyi de kendi içinde iki evreye ayırır.

Kohlberg, insanların altı yargı aşaması geçirdiklerini belirtmektedir. Bu altı aşma ise üç düzey içinde yer almaktadır. Bu düzeyler:

1-Gelenek öncesi düzey
2-Geleneksel düzey
3-Gelenek sonrası düzey

Bu üç düzey,çocuk ya da yetişkinin doğru ya da ahlaki davranış olarak neyi algıladığına ve bunu nasıl belirlediğine göre sıralanmıştır.Diğer dönem kuramlarında olduğu gibi,her bir düzey kendinden öncekine dayanmakta,kendinden sonraki döneme temel oluşturmaktadır.Ancak aynı kişi,aynı zaman ve durumlarda bir aşamada davranış gösterirken,bir başka zaman ve durumda da başka bir aşamada davranış gösterebilmektedir.Bu düzeyler ve düzeylerin içinde yer alan aşamalar aşağıda kısaca açıklanmıştır.

1-GELENEK ÖNCESİ DÜZEY
Bu düzey Piaget’in dışsal kurallara bağlılık döneminin özelliklerini kapsar.Kurallar başkaları tarafından konur.Bu düzeydeki çocuk,kültür içinde kabul edilen iyi ve kötü ölçütlerine göre davranır.Ahlak gelişiminde yer alan altı aşmadan ilk ikisi,gelenek öncesi düzey içinde yer alır.

Aşama 1 :Ceza ve İtaat Eğilimi

Bu düzeydeki çocuklar sadece otoriteye uyar ve cezalandırmaktan kaçınırlar. Genel olarak olayların dış görünüşüne ve meydana gelen zararın büyüklüğüne bakarak karar verirler. Olayın gerisindeki neden önemli değildir. Etkinliğin fiziksel sonuçları,etkinliğin kötü ya da iyi olduğunu belirler. Örneğin bir çocuk ,annesine yardım ederken on tabağı kazara düşürüp kırmıştır. Diğeri ise, annesi görmeden şeker alırken bir tek şekerliği düşürüp kırmıştır. Bu dönemdeki çocuklara ,hangi çocuğun daha suçlu olduğu sorulduğunda ;on tane tabak kıran çocuğun daha suçlu olduğunu belirtmişlerdir.

Aşama 2:Araçsal İlişkiler Eğilimi

Çocukların kendi ihtiyaç ve isteklerini karşılanması önemlidir. Diğer insanların da ilgilerinin farkına varırlar. Ancak ,ahlaki yargıda bulunacakları zaman başkalarının ihtiyaçlarını somut bir şekilde dikkate almakla birlikte hala birinci planda kendileri vardır. Ne kadar alırlarsa o kadar vermeleri söz konusudur.” Sen benim sırtımı kaşı bende seninkini” atasözüne uygun davranmaktadırlar.

2-GELENEKSEL DÜZEY
Bu düzey ahlak gelişiminde üç ve dördüncü aşamaları kapsar. Birey için aile,grup ve ulusun beklentileri her şeyden önemlidir. Bu beklentiler yakın ve açık sonuçları düşünülmeksizin kabul edilir ve değerlidirler. Sosyal düzeni destekleme ve sadakat önemlidir. Kendi ihtiyaçları bazen grubunkine göre ikinci planda kalır.

Aşama 3:Kişiler Arası Uyum Eğilimi:

Geleneksel düzey içinde yer alan üçüncü aşamada akran gruplarıyla işbirliği gözlenir. İyi davranış başkalarına yardım etmek ya da onları mutlu etmektir.başkaları tarafından onay görmek ,iyi çocuk olmak önemlidir. Ben merkezciliğin azalması ve somut işlemler dönemine girmesiyle çocuk olaylara başkaları açısından bakabilme özelliğini kazanır.Ahlaki yargılarda başkalarının hissettiklerini de dikkate alır.Artık yaptıklarını sadece ceza almamak için (aşama 1) ya da kendisi için ( aşama2) değil;aynı zamanda başkalarını mutlu etmek için yapmaya çalışır.

Aşama 4:Kanun ve Düzen Eğilimi

Bu dönemde doğru davranış,otoriteye ve sosyal düzene uygun olarak kişinin görevini yerine getirmesidir.Artık,akrana gruplarının kurallarının yerini,toplumun kuralları ve kanunları almıştır.Kanunlar soru sorulmaksızın izlenir.Kanunlara uymayanlar asla onaylanmazlar.Birçok yetişkin,muhtemelen bu dönemde kalır.

3-GELENEK SONRASI DÜZEY
Bireyin,başkaları ve otoriteden bağımsız olarak izlemek istediği ahlak ilkelerini seçtiği ve kendine özgü değer sistemini örgütlediği düzeydir.Ahlak gelişiminin beş ve altıncı aşaması bu düzeyin kapsamındadır.

Aşama 5:Sosyal Sözleşme Eğilimi

Bu aşama,gelenek sonrası düzey içindedir.Kanunların kullanımı ve bireysel haklar eleştirici bir şekilde incelenir.Toplumun kanunları ve değerlerinin göreli ve topluma özgü olduğu kabul edilmektedir.Kanunların demokratik olarak değiştirebileceği ilkesine sahiptirler.Kanunlar,sosyal düzeni korumak,temel yaşama ve özgürlük haklarını güvence altına almak için gerekli görülmektedir.Bu ahlak gelişimi düzeyine, yetişkinlerin ancak %25’inden azı gelebilmektedir.

Aşama 6:Evrensel Ahlak İlkeleri Eğilimi

Bu aşama ahlak gelişiminin sonuncu aşamasıdır.Kişi,ahlak ilkelerini kendisi seçip oluşturur.Bu ilkeler;adalet,eşitlik,insan hakları gibi bazı soyut kavramlara dayalıdır.Bu ilkeleri ihlal eden kanunlara uyulmamalıdır.Çünkü “adalet yasanın üstündedir”.Bireyin haklarına saygı esastır.
Son zamanlarda Kohlberg, altıncı dönemin beşinci dönemden gerçekte çok farklı olmadığını bu nedenle de bu iki dönemin birleştirilebileceğini önermiştir.