Sürmenaj
17 Aralık 2024, 07:08
Neden akvaryuma CO2 ilavesi yaparız.
Akvaryuma CO2 ilave edilmesinin iki önemli sebebi vardır.
1. Bitkilerin ihtiyaç duyduğu karbon kaynağı olur.
2. PH ın kontrol etmemizi ve dolayısıyla pH bağlı olarak balık ve bitki ortamının hazırlanmasını yada çeşitli uygulamaları yapmamızı sağlar.
Sucul bitkiler gerek çevre şartlarından gerekse kendi iç yapılarından kaynaklanan farklardan etkilenirler. İç yapıları derken bitki genetiğinden gelen farklar dolayısıyla bitki metabolizmasının birbirinden farklı çalıştığını ifade etmek gerekir. Bu farkları bitkinin şekline rengine çoğalma ve gelişmelerine bakarak hepimiz farkediyoruz.
Bitkiden bitkiye farklar olduğunu genellemelerin daima hata payları ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini daima aklımızın bir köşesinde tutarak bitkilerin besin olarak ihtiyaç duyduğu madddleri diğer canlılardan farklı olarak organik değil inorganik formda kullanabildiklerini hatırlayalım. Dolayısıyla bitki için en önemli madde olan Karbonunda suda inorganik formda bulunması gerektiğini çıkarabiliriz.
CO2 (**) + H2O <--> H+ + HCO3-
ÇÖZÜNMÜŞ İNORGANİK KARBON
Tanklarımızda suda çözünmüş inorganik karbon kaynakları
Atmosferden yüzey alanı boyunca veya havalandırma esnasında suya karışan CO2 dir.
Bildiğiniz gibi havada yaklaşık %3-5 civarında CO2 vardır ve suyla sürekli denge halinde olmak için yüzeyden sürekli gaz alış verişi olmaktadır.
Bir başka deyiş ile suya 3 - 5 ppm gibi CO2 gazı giriyor diyebiliriz. Eğer sudaki CO2 değeri 3 - 5 ppm den az iseatmosferden suya 3 - 5 ppm den yüksekse sudan atmosfere doğru tankın yüzey alanı boyunca gaz geçişi olur.
Dolayısıyla iyice havalandırılmış ve su içi akıntısı yeterince sağlanmış bir tankın CO2 değeri ile tankın içinde bulunduğu odanın içerdiği CO2 ile aynı olacaktır.
Kolay büyüyen bir çok bitki bu CO2 seviyesi gelişmesini sürdürebilir ama 25-40 ppm arasındaki konsantrasyolarda gelişmesi daha iyi olur. Hatta bazı zor bitkiler yüksek CO2 konsantrasyonu olmaksızın büyüyemezler.
Suda ne kadar CO2 olduğunu nasıl anlayacağız?
Suda ne kadar CO2 olduğunu anlayabilmek öncelikle iki değişkenin değerini bilmemiz gerekir.
Bunlar;
Suyun karbonat sertliği yani KH’ı
Suyun o andaki pH’ı
Bu iki değeri kullanarak tablo veya hesap yardımıyla suda ölçtüğümüz andaki CO2 seviyesini tesbit etmemiz mümkündür. Bu değerlerin her hangi bir tanesini değiştirerek CO2 seviyesini azaltıp çoğaltmak mümkün değildir.
Hesap yolu ile bulmak istersek formül;
CO2 = 3 x dkH x ( 10 ^ ( 7-pH ) )
Örneğin; pH = 7 ve dkH ıda 4 olarak ölçmüş olalım formülde bu değerleri yerine koyduğumuzda;
CO2= 3 x 4 x ( 10 ^ ( 7 – 7 ) ) buradan
CO2 = 3 x 4 x ( 1 ) = 12 ppm CO2 olarak bulunur.
Ayrıca bu formülden yola çıkarak çeşitli değerler için önceden hesap edilerek hazırlanmış tablolar vardır. Pratik olmak açısından Bitki akvaryumları ile ilgilenen herkesin böyle bir tabloyu edinmesinde fayda vardır.
Bu tablo İSAK Bitki Forumlarında sabit başlık altında bulunmaktadır.
Bu tabloda dikkat edilecek konu suyun tamponlama sisteminin bikarbonat tampon sistemi olduğunun kabuludur. Aslında normal olarak sularda bu tamponlama sistemi mevcuttur ama zaman zaman ilave edilen başka tamponlayıcı maddeler nedeni ile başka sistemler daha etkin olabilmektedir.
Örneğin humik asitlerce zengin sular mesela siyah sular’ın böyle bir özelliği vardır.
Belirli pH seviyeleride sabitlemek üzere kullanılan çeşitli markaların tampon çözeltileri (Buffer solusyonları) vardır. Bu çözeltiler bu tablonun geçerliliğini büyük oranda etkileyebilir.
Bir başka önemli konu ölçümlerin doğru yapıldığına emin olmaktır. Örneğin pH; test kitleri yerine elektronik pH-ölçer ile virgülden sonra 1 haneye kadar hassas ölçülmesi tablonun etkinliğini artıracaktır. PH ölçer elektrodları kalitesi pH ölçümünü etkiler. KH=0 sularda pH ölçerlerin sonuçlarına güvenilmemelidir.
KH – KARBONAT SERTLİĞİ - ALKALİNİTE
KH test kitlerinin çoğu toplam alkaliniteyi ölçer yani sadece bikarbonat-karbonat sertliğini ölçmez. Dolayısıyla sadece bikarbonat-karbonat miktarını ölçen test kitlerinin kullanılması daha doğru elde etmek açısından yararlıdır. Ancak tankta herhangi bir tampon maddesi ilavesi veya olağanüstü bir durum yok ise sulardaki alkalinitenin %80-90 kadarı bikarbonat tampon sistemlerinden oluşur.
Bitki gelişiminde sorunlarla karşılaşıp ölçtüğünüz değerler yeterli görünüyorsa bile uygulama yapmadan önce test kitleriniz ile doğru ölçüm yapıp yapmadığınızı kontrol etmek uygun olur.
Bu nedenle ölçüm yaptığınız aralıkta değeri önceden ayarlanmış çözelti hazırla***** veya edinerek test kitininin ölçümünü doğrulayabilirsiniz.
Sudaki CO2 seviyesi suyla temas eden CO2 miktarı ile yukarıda bahsedilen iki değere bağlıdır. Bunlardan bir tanesi KH - karbonat sertliğidir. KH-karbonat sertliği suyun pH’ın değişimine karşı direnç göstermesine neden olur. Sünger gibidir benzetmesi yapılabilir suyla doyana kadar suyu tutar daha sonra suyu tutamaz olur.
Yüksek KH-karbonat sertliği demek istenen pH sevilerine inmek için daha fazla miktarda CO2 vermek demektir. Düşük KH-karbonat sertliği ise daha tehlikelidir. pH’ın birden bire aşırı düşmesine neden olabilir. Buda balık sağlığı açısından son derece sakıncalıdır ani ölümlerden balığın strese girerek uzun vadede hastalanmasına kadar çeşitli olumsuz etkileri olur.
Tablolarada KH ın sıfır olduğu durumlar gösterilmez çünkü KH 1 dkH altına düşünce artık doğrusal bir değişimden bahsedilemez. KH=0 olduğu durumda bikarbonat tampon sistemi çöker ve bir başka deyişle ortamda artık yeteri kadar serbest çözünmüş CO2 bulunmaz buda bitki gelişimine olumsuz etki eder.
Bu yüzden RO (Ters osmoz) sularının bitki öncelikli tanklarda kullanılması önerilmez.
Sudaki CO2 miktarını sabit tutabilmek amacı ile CO2 kontrol üniteleri kullanılabilir ama bu üniteler sadece pH’I ölçerek pH’ın belli değerlerine göre CO2 akışını durdurma veya serbest bırakma prensibine göre çalışır. Halbuki suda çözünmüş CO2 miktarı suyun hem pH hemde KH’ ına aynı anda bağlı olarak değişir. Bu tip aletler faydalı olabilir ama suyun KH’I belli aralıklar ile ölçülmeli ve KH’ın tükenmesine veya aşırı yükselmesine izin verilmemelidir.
Genellikle bitkili akvaryumlar için önerilen değerler;
KH : 4-5 dKH
pH : 65 – 6 8 aralığındadır.
Suyun KH’I yüksek ve bu değeri düşürmek istiyorsak damıtılmış su RO suyu kullanarak istenen seviyede KH’ değerine sahip su elde edilebilir.
KH yükseltmek için ise NaHCO3 (sodyum bikarbonat) kullanılabilir.
Sodyumbikarbonat Ca veya Mg gibi suyun sertliğini belirleyen maddeler içermediği için suyun sertlik derecesini (GH)’I etkilemez sadece KH’I değiştirir.
Ancak örneğin CaCo3 suda çözünmesi suyun hem sertliğini hemde KH’ını etkiler.
CO2 nin su içinde çözünmüş miktarını etkileyen bir diğer unsur yüzey hareketidir. Suda CO2 seviyesinin yüksek kalması isteniyorsa yüzey hareketi olmamalı havataşı veya şelale filtre kullanılmamalı veya su yüzeyini aşırı hareketlendirecek şekilde yerleştirilen filitrenin yerleştirme düzeninden kaçınılmalıdır. Bu donanımlar CO2 nin havayla temas yüzey boyunca atmosfere karışarak uzaklaşmasını kolaylaştırır.
Bitki’den başka canlı bulunan tanklarda CO2 nin 40 ppm üzerine çıkmasına izin verilmemelidir. Gerçi balıkların bir çoğu 90 ppm e kadar canlı kalabilirler ama 40 ppm’den sonra solunum güçlüğü çekmeye başlarlar ki bu durum canlılar için stres kaynağıdır. Stres ise balık hastalıklarının ortaya çıkmasının önemli sebeblerinden biridir.
Burada bahsedilen değerler çok genel değerlerdir. Bu değerlerin çok altında ve üstünde olumsuz etkilenecek canlı cinsleri vardır. Örneğin diskusların 20-25 ppm üstündeki CO2 değerlerinde stres belirtileri gösterdikleri bildirilmektedir. Tanklarıda karides barındıranlar CO2 seviyelerini yakından takip etmeleri gerekir. Bu yüzden CO2 ilavesi yapılmadan önce tanktaki canlıların ihtiyaçları iyice araştırılmalı ve gerekiyorsa önceliklere göre tercih yapılmalıdır.
Bazen CO2 ile O2’nin birbirlerinin yerine geçtiği düşünülürse de bu düşünce yanlıştır. Tankta O2 ve CO2 aynı anda bulunabilir. Buradaki sorun solunumlarını solungaçları vasıtasıyla yapan balıkların solungaç çevresinden sürekli geçen suda kanlarındaki CO2 seviyesinden daha düşük CO2 seviyesinde ve oksijen için düşünüldüğünde kanlarındaki oksijen miktarından daha fazla miktarda oksijen olması gerektiğidir.
Aksi halde; kandaki CO2 suya sudaki O2 solungaçları vasıtasıyla kana doğru gaz değişimi olmaz ve balığın kanındaki CO2 miktarı artmaya ve dolayısıyla kanın pH’I düşerek giderek tehlikeli asidik hal almasına yol açar. Aynı zamanda kanı tamponlayan sistemler yetersiz hale gelince canlı artık ölmeye mahkum olur.
Alıntı
Akvaryuma CO2 ilave edilmesinin iki önemli sebebi vardır.
1. Bitkilerin ihtiyaç duyduğu karbon kaynağı olur.
2. PH ın kontrol etmemizi ve dolayısıyla pH bağlı olarak balık ve bitki ortamının hazırlanmasını yada çeşitli uygulamaları yapmamızı sağlar.
Sucul bitkiler gerek çevre şartlarından gerekse kendi iç yapılarından kaynaklanan farklardan etkilenirler. İç yapıları derken bitki genetiğinden gelen farklar dolayısıyla bitki metabolizmasının birbirinden farklı çalıştığını ifade etmek gerekir. Bu farkları bitkinin şekline rengine çoğalma ve gelişmelerine bakarak hepimiz farkediyoruz.
Bitkiden bitkiye farklar olduğunu genellemelerin daima hata payları ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini daima aklımızın bir köşesinde tutarak bitkilerin besin olarak ihtiyaç duyduğu madddleri diğer canlılardan farklı olarak organik değil inorganik formda kullanabildiklerini hatırlayalım. Dolayısıyla bitki için en önemli madde olan Karbonunda suda inorganik formda bulunması gerektiğini çıkarabiliriz.
CO2 (**) + H2O <--> H+ + HCO3-
ÇÖZÜNMÜŞ İNORGANİK KARBON
Tanklarımızda suda çözünmüş inorganik karbon kaynakları
Atmosferden yüzey alanı boyunca veya havalandırma esnasında suya karışan CO2 dir.
Bildiğiniz gibi havada yaklaşık %3-5 civarında CO2 vardır ve suyla sürekli denge halinde olmak için yüzeyden sürekli gaz alış verişi olmaktadır.
Bir başka deyiş ile suya 3 - 5 ppm gibi CO2 gazı giriyor diyebiliriz. Eğer sudaki CO2 değeri 3 - 5 ppm den az iseatmosferden suya 3 - 5 ppm den yüksekse sudan atmosfere doğru tankın yüzey alanı boyunca gaz geçişi olur.
Dolayısıyla iyice havalandırılmış ve su içi akıntısı yeterince sağlanmış bir tankın CO2 değeri ile tankın içinde bulunduğu odanın içerdiği CO2 ile aynı olacaktır.
Kolay büyüyen bir çok bitki bu CO2 seviyesi gelişmesini sürdürebilir ama 25-40 ppm arasındaki konsantrasyolarda gelişmesi daha iyi olur. Hatta bazı zor bitkiler yüksek CO2 konsantrasyonu olmaksızın büyüyemezler.
Suda ne kadar CO2 olduğunu nasıl anlayacağız?
Suda ne kadar CO2 olduğunu anlayabilmek öncelikle iki değişkenin değerini bilmemiz gerekir.
Bunlar;
Suyun karbonat sertliği yani KH’ı
Suyun o andaki pH’ı
Bu iki değeri kullanarak tablo veya hesap yardımıyla suda ölçtüğümüz andaki CO2 seviyesini tesbit etmemiz mümkündür. Bu değerlerin her hangi bir tanesini değiştirerek CO2 seviyesini azaltıp çoğaltmak mümkün değildir.
Hesap yolu ile bulmak istersek formül;
CO2 = 3 x dkH x ( 10 ^ ( 7-pH ) )
Örneğin; pH = 7 ve dkH ıda 4 olarak ölçmüş olalım formülde bu değerleri yerine koyduğumuzda;
CO2= 3 x 4 x ( 10 ^ ( 7 – 7 ) ) buradan
CO2 = 3 x 4 x ( 1 ) = 12 ppm CO2 olarak bulunur.
Ayrıca bu formülden yola çıkarak çeşitli değerler için önceden hesap edilerek hazırlanmış tablolar vardır. Pratik olmak açısından Bitki akvaryumları ile ilgilenen herkesin böyle bir tabloyu edinmesinde fayda vardır.
Bu tablo İSAK Bitki Forumlarında sabit başlık altında bulunmaktadır.
Bu tabloda dikkat edilecek konu suyun tamponlama sisteminin bikarbonat tampon sistemi olduğunun kabuludur. Aslında normal olarak sularda bu tamponlama sistemi mevcuttur ama zaman zaman ilave edilen başka tamponlayıcı maddeler nedeni ile başka sistemler daha etkin olabilmektedir.
Örneğin humik asitlerce zengin sular mesela siyah sular’ın böyle bir özelliği vardır.
Belirli pH seviyeleride sabitlemek üzere kullanılan çeşitli markaların tampon çözeltileri (Buffer solusyonları) vardır. Bu çözeltiler bu tablonun geçerliliğini büyük oranda etkileyebilir.
Bir başka önemli konu ölçümlerin doğru yapıldığına emin olmaktır. Örneğin pH; test kitleri yerine elektronik pH-ölçer ile virgülden sonra 1 haneye kadar hassas ölçülmesi tablonun etkinliğini artıracaktır. PH ölçer elektrodları kalitesi pH ölçümünü etkiler. KH=0 sularda pH ölçerlerin sonuçlarına güvenilmemelidir.
KH – KARBONAT SERTLİĞİ - ALKALİNİTE
KH test kitlerinin çoğu toplam alkaliniteyi ölçer yani sadece bikarbonat-karbonat sertliğini ölçmez. Dolayısıyla sadece bikarbonat-karbonat miktarını ölçen test kitlerinin kullanılması daha doğru elde etmek açısından yararlıdır. Ancak tankta herhangi bir tampon maddesi ilavesi veya olağanüstü bir durum yok ise sulardaki alkalinitenin %80-90 kadarı bikarbonat tampon sistemlerinden oluşur.
Bitki gelişiminde sorunlarla karşılaşıp ölçtüğünüz değerler yeterli görünüyorsa bile uygulama yapmadan önce test kitleriniz ile doğru ölçüm yapıp yapmadığınızı kontrol etmek uygun olur.
Bu nedenle ölçüm yaptığınız aralıkta değeri önceden ayarlanmış çözelti hazırla***** veya edinerek test kitininin ölçümünü doğrulayabilirsiniz.
Sudaki CO2 seviyesi suyla temas eden CO2 miktarı ile yukarıda bahsedilen iki değere bağlıdır. Bunlardan bir tanesi KH - karbonat sertliğidir. KH-karbonat sertliği suyun pH’ın değişimine karşı direnç göstermesine neden olur. Sünger gibidir benzetmesi yapılabilir suyla doyana kadar suyu tutar daha sonra suyu tutamaz olur.
Yüksek KH-karbonat sertliği demek istenen pH sevilerine inmek için daha fazla miktarda CO2 vermek demektir. Düşük KH-karbonat sertliği ise daha tehlikelidir. pH’ın birden bire aşırı düşmesine neden olabilir. Buda balık sağlığı açısından son derece sakıncalıdır ani ölümlerden balığın strese girerek uzun vadede hastalanmasına kadar çeşitli olumsuz etkileri olur.
Tablolarada KH ın sıfır olduğu durumlar gösterilmez çünkü KH 1 dkH altına düşünce artık doğrusal bir değişimden bahsedilemez. KH=0 olduğu durumda bikarbonat tampon sistemi çöker ve bir başka deyişle ortamda artık yeteri kadar serbest çözünmüş CO2 bulunmaz buda bitki gelişimine olumsuz etki eder.
Bu yüzden RO (Ters osmoz) sularının bitki öncelikli tanklarda kullanılması önerilmez.
Sudaki CO2 miktarını sabit tutabilmek amacı ile CO2 kontrol üniteleri kullanılabilir ama bu üniteler sadece pH’I ölçerek pH’ın belli değerlerine göre CO2 akışını durdurma veya serbest bırakma prensibine göre çalışır. Halbuki suda çözünmüş CO2 miktarı suyun hem pH hemde KH’ ına aynı anda bağlı olarak değişir. Bu tip aletler faydalı olabilir ama suyun KH’I belli aralıklar ile ölçülmeli ve KH’ın tükenmesine veya aşırı yükselmesine izin verilmemelidir.
Genellikle bitkili akvaryumlar için önerilen değerler;
KH : 4-5 dKH
pH : 65 – 6 8 aralığındadır.
Suyun KH’I yüksek ve bu değeri düşürmek istiyorsak damıtılmış su RO suyu kullanarak istenen seviyede KH’ değerine sahip su elde edilebilir.
KH yükseltmek için ise NaHCO3 (sodyum bikarbonat) kullanılabilir.
Sodyumbikarbonat Ca veya Mg gibi suyun sertliğini belirleyen maddeler içermediği için suyun sertlik derecesini (GH)’I etkilemez sadece KH’I değiştirir.
Ancak örneğin CaCo3 suda çözünmesi suyun hem sertliğini hemde KH’ını etkiler.
CO2 nin su içinde çözünmüş miktarını etkileyen bir diğer unsur yüzey hareketidir. Suda CO2 seviyesinin yüksek kalması isteniyorsa yüzey hareketi olmamalı havataşı veya şelale filtre kullanılmamalı veya su yüzeyini aşırı hareketlendirecek şekilde yerleştirilen filitrenin yerleştirme düzeninden kaçınılmalıdır. Bu donanımlar CO2 nin havayla temas yüzey boyunca atmosfere karışarak uzaklaşmasını kolaylaştırır.
Bitki’den başka canlı bulunan tanklarda CO2 nin 40 ppm üzerine çıkmasına izin verilmemelidir. Gerçi balıkların bir çoğu 90 ppm e kadar canlı kalabilirler ama 40 ppm’den sonra solunum güçlüğü çekmeye başlarlar ki bu durum canlılar için stres kaynağıdır. Stres ise balık hastalıklarının ortaya çıkmasının önemli sebeblerinden biridir.
Burada bahsedilen değerler çok genel değerlerdir. Bu değerlerin çok altında ve üstünde olumsuz etkilenecek canlı cinsleri vardır. Örneğin diskusların 20-25 ppm üstündeki CO2 değerlerinde stres belirtileri gösterdikleri bildirilmektedir. Tanklarıda karides barındıranlar CO2 seviyelerini yakından takip etmeleri gerekir. Bu yüzden CO2 ilavesi yapılmadan önce tanktaki canlıların ihtiyaçları iyice araştırılmalı ve gerekiyorsa önceliklere göre tercih yapılmalıdır.
Bazen CO2 ile O2’nin birbirlerinin yerine geçtiği düşünülürse de bu düşünce yanlıştır. Tankta O2 ve CO2 aynı anda bulunabilir. Buradaki sorun solunumlarını solungaçları vasıtasıyla yapan balıkların solungaç çevresinden sürekli geçen suda kanlarındaki CO2 seviyesinden daha düşük CO2 seviyesinde ve oksijen için düşünüldüğünde kanlarındaki oksijen miktarından daha fazla miktarda oksijen olması gerektiğidir.
Aksi halde; kandaki CO2 suya sudaki O2 solungaçları vasıtasıyla kana doğru gaz değişimi olmaz ve balığın kanındaki CO2 miktarı artmaya ve dolayısıyla kanın pH’I düşerek giderek tehlikeli asidik hal almasına yol açar. Aynı zamanda kanı tamponlayan sistemler yetersiz hale gelince canlı artık ölmeye mahkum olur.
Alıntı